Ngồi  Buồn

Nhớ

Chuyện

Ngày Xưa…

Nguyên Nhung

. 

Chiều quê người, nhìn trời buồn hiu hắt. Trời không buồn mà chỉ tại người buồn, bao nhiêu chuyện cũ ngày xưa bất chợt trở về rồi ráp nối với hiện tại mà thành ra cứ nhớ lung tung, nhớ người này một tý, người kia một tẹo, tôi cho rằng cũng từ cái cơ duyên như một mạng lưới chằng chịt trong đời người. Khởi đầu là một cái chấm nhỏ hiện diện trong tiềm thức cuả mỗi người, cái duyên tồn tại hay đứt khúc thì cũng từ cái chấm ban đầu ấy.

.

Dông dài vì có những chuyện chẳng biết bắt đầu làm sao, nhưng khi nhận được cú phôn đầu Năm chúc tết cuả anh Bùi hữu Trạng tuốt bên xứ Kanguru, sau đó thì ông anh đồng môn mà khác trường không quên dặn dò : “… Làm gì thì làm, nhớ viết cho Đặc San Úc châu một bài nha!”. Anh Trạng khôn thiệt, trước tiên là nhắc đến cái hẻm nhỏ Cần Thơ mà có thời anh mòn gót giày ở đó, chẳng qua là cái Duyên cuả anh với chị Trạng mà anh lại chịu bỏ công tìm vào con đường xi măng có cái cầu đúc bắc ngang con rạch nhỏ. Rồi tình cờ khi đi ngang xóm lại vô tình in vào đầu anh hình ảnh cô em trường Đoàn mũm mĩm tròn quay như cái cối xay…( từ cái chấm nhỏ ban đầu cuối cùng để anh em gặp lại nhau trong tờ Đặc San Úc Châu).

.

Sau đó thì  cái Duyên lại đến với Website PTGĐTĐ Úc châu, cái Web  đầu tiên  do anh Lê thiện Phúc và một vài anh  đồng môn hợp sức mà thành. Bỗng một hôm mở email, không biết anh hay chị đồng môn nào đó gửi đến Website cuả hai ngôi trường cũ, lòng cũng bỗng dưng vui, nỗi vui như được trở về ngôi nhà thời niên thiếu đã bằn bặt chia xa, mái tường rong rêu mấy lớp theo hưng phế cuộc đời. Web còn nghèo, nghèo thật đó khi chỉ có một ít hình ảnh và bài vở thưa thớt, với mong mỏi được sự đóng góp của các đồng môn xa gần. Vậy thì nhào vô, hay dở gì cũng anh em trong nhà, cứ xem như là đã có mảnh đất để trồng hoa, hoa cỏ dù có tầm thường thì cũng “cây nhà lá vườn”, ai cười hở mười cái răng…

.

Vậy là nhắc đến Cái Răng, lại nhớ đến mấy anh bạn cũ trường Phan năm nào ngày nghỉ học rủ rê mấy cô bạn trường hàng xóm đi Cái Răng ăn nem nướng, sẵn tạt qua nhà anh H. ở Đầu Sấu, làm  thêm một bụng xoài xanh chấm nước mắm đường, mới biết cái rung cảm ban đầu cuả đời người nhiều khi chỉ vì … một ngón tay. Cái xóm ven sông hiền hoà cuả người Cái Răng khúc khuỷu nhiều sông rạch, có bóng dưà nghiêng mình trên sông mà lại vẳng đâu đây tiếng đò máy xình xịch trên sông chiều với gió bấc hiu hiu vào một ngày giáp tết, bát ngát sông thơm  mùi phù sa cũng làm say lòng người phố thị. Cây cầu khỉ lắc lẻo cũng là cái Duyên ban đầu cho mối tình học trò nảy nở, dù chỉ nắm có một ngón tay nhỏ xinh xinh để đưa “ai” qua cầu mà bồi hồi suốt một muà Xuân.

.

Muà học năm sau thì người bạn trường Phan tự nhiên hay qua ăn đá đậu trước ngôi trường Đoàn hàng xóm, vưà để chờ giờ tan trường mà cũng vưà với túi tiền cuả một anh học trò nghèo . Bỗng một hôm sau giờ nghỉ giưã giờ vì thầy cô vắng mặt, anh hốt hoảng đứng lên rồi vội vàng bảo với cô bạn nhỏ:

.

“Hôm nay có giờ ông Trí “ lọ”…

Thế là ba chân bốn cẳng leo lên xe đạp miết về Trường như sợ ma đuổi, để cô bạn nhỏ ngồi một mình ngẩn ngơ. Nào ai biết được những cái “nick name” mà học trò gán cho các Thầy Cô tuỳ theo hình dáng hay cá tính cuả từng người, nhưng câu nói cuả anh bạn ấy in ngay vào đầu như một cái chấm nhỏ. Để đến hơn 40 năm sau mới được biết đó là  ông thầy dạy Pháp Văn trường Phan Thanh Giản, và cũng là vị hiệu trưởng nghiêm túc nổi tiếng khiến anh bạn sợ  xanh máu mặt. Viết tới đây cũng xin được thay mặt anh bạn cũ để cảm ơn Thầy, vì sợ Thầy nên anh ta cũng chịu khó học hành, không đến nỗi vì … yêu mà  chểnh mảng chuyện  học, sau này cũng có được mảnh bằng Tú tài để làm quan như ai vậy.

Tuy vậy thuở ấy vẫn không biết ông thầy “Trí Lọ” là ai, mặt mũi ra sao mà trị được những anh chàng tuổi học trò cứng đầu rắn mắt. Bây giờ lại phải nhắc đến chữ Duyên, nếu như thầy Phạm khắc Trí không mê thơ Đường, rồi chọn lọc một vài đồng nghiệp, vài học trò thầy biết cũng thích thơ thẩn, để Thầy Trò đối đáp chuyện thi thơ, thì giờ này cũng không được biết rõ quý Thầy Võ Văn Trí, Võ văn Vạn, Nguyễn như Hùng . . . là ai .Có đi gần hết một đời người, khi những người học trò đã trưởng thành trong mọi cảnh đời khác nhau, hình như lúc ấy Thầy và Trò không còn câu nệ bao nhiêu sự khác biệt trên đường đời, tương quan trong từng cảnh ngộ thì cái tình quý mến gần gũi hơn chút nưã.

.

 Giá chi giờ này gặp lại anh bạn cũ, sẽ kể cho anh nghe về những vị Thầy năm xưa cuả anh, chắc anh không thể nghĩ rằng trong tâm hồn những vị Thầy cũ, đều có chất nghệ sĩ ẩn dấu trong đó. Thầy Vạn dạy toán làm thơ tình ướt át không ai hơn được, thơ cuả Thầy mượt mà như gấm như hoa, lúc thì giăng võng hai đầu thời gian, khi thì nhịp guốc rộn ràng hành lang vắng, khiến hồn thơ cuả Thầy liêu xiêu như lá đổ. thầy Trí dạy Pháp Văn hồi xưa dân trường Tây mà khi  trình bày thơ lại là cả một sự giao hoà giữa Đông Tây, từ hình ảnh đến âm nhạc, là một tiết tấu quý phái mà thanh tao trong từng nét chữ bay lượn như rồng bay phượng múa.Thú vị hơn nưã là Thầy rất hiền, khác hẳn ý nghĩ về Thầy hơn 40 năm trước khi nhìn nét mặt  âu lo cuả anh bạn cũ. Nơi Thầy ở về muà Đông không còn “hét ra lửa” mà chỉ còn “thở ra khói” thôi vì rất lạnh,  khí hậu đôi khi âm mấy chục độ C.

.

Thầy Phạm Khắc Trí áo bốn túi ngày xưa chưá đầy bụi phấn, nay bỗng dưng mà chở bốn túi thơ. Thầy yêu nét cổ xưa nên chỉ thích dịch thơ Trung Hoa, nhưng khi chuyển dịch nếu không có những điạ danh, tên tuổi cuả người xưa thì ai dám bảo là thơ Tàu. Thầy chuyển được cái tinh tuý văn học Việt vào những bài nguyên tác Trung Hoa, cũng giống như dân mình chịu hằng nghìn năm nô lệ mà không hề bị đồng hoá. Thầy Nguyễn Như Hùng cũng là một người chụp ảnh có hạng, đâu có ai biết thời thanh xuân Thầy đã từng ghi lại bao nhiêu hình ảnh về Hà Nội 36 phố phường, để mang theo một Hà Nội trong trái tim Thầy như câu hát: “ Tôi xa Hà Nội năm lên 18 khi vưà biết  yêu…”. Hôm thầy qua Houston ghé thăm, được mời Thầy bữa cơm rau mùng tơi với cá kho,cà pháo, có anh Danh chị Nguyệt học trò cuả Thầy nữa, có người bạn cũ Hà Nội cuả Thầy ngày xưa cũng đến chơi, thầy vui như hồi 18 tuổi,ai cũng tở mở tâm tình rất tự nhiên, mọi người còn trêu Thầy nên tự khai về “Dáng Xưa Hà Nội” vì hôm nay không có một nửa cái xương sườn cuả thầy đi theo thì không sợ “bầm da tím thịt”.

.

Nhắc đến tuổi học trò mà không nhắc đến vài khuôn mặt đáng yêu cuả thầy cô năm cũ sao được, kể cả những thầy cô từng là nạn nhân cuả đám học trò nghịch ngợm mà dễ thương. Cô Sen dạy Việt Văn có dáng và khuôn mặt đẹp như một đào cải lương trên sân khấu, cô thường mặc những chiếc áo dài màu tiá hay bông hoa rực rỡ, làm nổi bật khuôn mặt trang điểm son phấn cuả cô , như một bông hoa rực sáng giưã những bông hoa học trò đang hé nhuỵ. Kỳ thi đệ nhất lục cá nguyệt năm ấy, như muốn thử tài viết văn cuả đám học trò nhỏ, cô cho một đề tài thú vị: "Kể lại một câu chuyện vui nhất trong đời em”.

.

Đây là một đề tài tự do và cởi mở, hình như cô muốn thử xem sau những giờ Việt Văn cuả cô đã ảnh hưởng gì đến tâm hồn đám học trò cuả mình ra sao? Bài làm xong, vài hôm sau đến giờ trả bài thi, cô thường chọn vài  bài viết hay để đọc cho cả lớp nghe, và sau đó cô thủ thỉ nói với cô học trò non nớt cuả mình:

.

“Bài luận cuả em, nếu đem bỏ phần Mở Đề và Kết Luận thì nó đã là một truyện ngắn rất hay. Cô chúc em lớn lên sẽ trở thành văn sĩ”.

.

 Không biết bây giờ cô ở đâu, sống hay chết, nhưng ít nghe ai nhắc đến tên cô, nhưng câu nói của cô năm xưa như đã gắn bó ít nhiều với số mệnh cuả đứa học trò nhỏ, và là một lời khích lệ thật quý báu khi cô trong vị trí một người Thầy, đã không tiếc gì một câu nói để giúp học trò vươn lên trong niềm Hy Vọng. Những câu chuyện xoay quanh đời thường, và đi theo dòng đời dù chẳng là tuyệt tác, nhưng vẫn phản ảnh được tâm tư tình cảm, số phận cuả đời người hay cuả dân tộc cũng nằm trong đó cả.

.

Những năm tháng chiến tranh Việt Nam có thêm sự hiện diện cuả cô Walker trong ngôi trường Đoàn thị Điểm, không biết có ai nhớ đến khuôn mặt hiền hậu, dáng vóc mũm mĩm cuả  bà cô người Mỹ này không nhỉ? Nhờ cô mà thuộc lòng bài thánh ca “Silent Night” ,2 giờ học thực hành tiếng Anh trong muà Giáng Sinh thật tuyệt vời, trong lớp học gần văn phòng hiệu trưởng, cô dạy cả lớp hát đi hát lại bản nhạc này , nhờ đó mà hình như chở theo chút gió lạnh muà Đông từ quê hương cô vào trong lớp học có những đưá học trò mắt đen nhánh như hạt nhãn. Có hôm không biết ai chỉ cho cô diện áo dài Việt Nam, từ trên hành lang nhìn xuống sân trường, đám học trò hồn nhiên vỗ tay cười khi cô mặc chiếc áo dài xanh mây trời, diện cái quần trắng ngắn ngủn, xách cái giỏ mây ( kiểu cái giỏ đi chợ mà người Bắc gọi là cái làn). Nhìn nụ cười nở rộng trên khuôn mặt hồn nhiên và hạnh phúc cuả cô, đã mang cái vui đến cho mình và cho lũ học trò tinh nghịch đang vỗ tay reo hò tở mở.

.

Những năm tháng tuổi học trò buồn vui đi theo biến cố cuả dòng lịch sử quê nhà, tuổi học trò chưa hẳn chỉ biết có hàng cây phượng rực đỏ khi sang hè, mà còn chuyên chở theo đó những nỗi buồn chiến tranh chất ngất. Niên học đó có thầy Phạm huy Viên hướng dẫn lớp, lại là giáo sư Việt Văn cho nên tha hồ cho Thầy thưởng thức những bài thơ, truyện ngắn cuả học trò viết trên báo tường bằng những dòng chữ nghiêng nghiêng còn xanh màu mực. Thầy hiểu thêm được những băn khoăn giao động cuả tuổi học trò thời mới lớn, đã đến tuổi biết yêu và mang nhiều trăn trở khi sống trong thời kỳ chiến tranh. Thầy Viên thể hiện tính nghệ sĩ cuả Thầy, không dấu diếm ai qua vẻ bề ngoài khá lè phè, trong cách ăn mặc cũng như giọng nói, thầy đích thực là một thi sĩ sau lớp áo trang trọng cuả một nhà mô phạm.

.

Thương thầy là ở chỗ đó. Những buổi học cuối năm hay những giờ học cuối cùng cuả một niên học, không còn những bài học từ chương trong những ngày cuối cùng ấy nữa, chỉ còn một tình cảm tự nhiên rất Người để linh cảm nhìn ra nỗi chia xa một ngày sẽ đến. Như một nghệ sĩ và như một cánh bướm thoát thân từ giấc mộng Hồ Điệp, thầy đọc thơ cho học trò nghe. Giọng Thầy sang sảng khi lên cao, lúc trầm xuống như một lời tỉ tê tâm sự, như tiếng khóc uất hận bởi những trăn trở nội tâm và đau thương cuả một đất nước binh đao đầy máu lưả. Nếu bảo rằng thơ là tiếng lòng cuả tác giả, thì thầy Viên thực sự đã gửi hết tâm sự cuả mình trong thơ. Không hẳn rằng những vần thơ cuả Thầy đã được lũ học trò tiếp nhận hết, vì đa số tâm hồn còn quá non nớt mà không hiểu nổi  nỗi ray rứt trong tiếng thơ cuả Thầy. Thầy ơi! Hơn 40 năm sau khi tóc đã điểm sương mới  có dịp được viết về Thầy, về những câu thơ cuà một ông Thầy nghệ sĩ. Có muộn màng lắm không vì có thể Thầy không có cơ hội để đọc những dòng chữ này, nhưng chắc chắn một điều là những vần thơ Thầy gửi gấm cho lũ học trò ngây thơ năm ấy không bao giờ bị  quên lãng trong tâm tư người học trò cũ.

.

Tuổi học trò thường nhìn về những Thầy cô cuả mình bằng ánh mắt ngưỡng mộ và xem như thần tượng , có phải vì thế mà đôi khi các vị giáo sư thấy mình bị gò bó trong khuôn khổ, không dám nói và sống thật những điều mình nghĩ với học trò cuả mình  chăng? Dĩ nhiên ngược lại thì những con tim cuả vài vị giáo sư trẻ, không khỏi rung rinh vì một vài đoá hoa học trò thơm ngát hương như hoa đào chúm chím nụ lúc sang Xuân. Viết vậy để tạ lỗi với thầy Khuyến, giáo sư Toán có dáng người nhỏ nhắn, tình tình vui vẻ dễ tha thứ cho trò nghịch ngợm cuả các cô nữ sinh thuở ấy. Nay Thầy đã thành người thiên cổ, thân xác đã tan thành tro bụi, chắc sẽ mỉm cười nghe lại câu chuyện bị đánh cắp quả cam mà một chị nữ sinh Thầy có cảm tình đã tặng cho Thầy hôm ấy. Đến giờ dạy chuyển lớp, Thầy mang theo quả cam cuả cô học trò dễ thương vưà tặng, để trên bàn Thầy thì chỉ vài vòng đi lên đi xuống hướng dẫn bài cho học trò, quả cam đã biến mất. Thủ phạm thì chắc vẫn ngồi ngoan ngoãn hiền khô như ma sơ trong lớp học chưa biến đi đâu được, nhưng kẹt rằng Thầy không dám lên tiếng hỏi đưá nào đã chớp mất quả cam yêu dấu cuả Thầy. Băn khoăn đi lên đi xuống, hôm ấy chắc trí thầy rối bời theo từng nhịp giày và mắt thì quan sát xem quả cam …giờ này đang ở đâu, cô nữ sinh nào đã lẹ tay nâng nhẹ đi như ảo thuật. Cuối cùng, không biết đưá nào thèo lẻo mà thầy cũng biết thủ phạm ăn cắp quả cam của Thầy, nhưng lúc đó thầy chỉ nhẹ nhàng năn nỉ:

.

“Cho Thầy xin lại quả cam đi…”

.

Dĩ nhiên là trò cũng biết chắc một điều không bao giờ Thầy dám tặng cho Trò một giấy cấm túc ngày chủ nhật, để vào lớp viết hằng trăm lần “Chủ nhật này Trẫm nhớ ái khanh không?”( thơ Nhất Tuấn).

.

Nhiều năm sau khi trò khôn lớn, lại gặp Thầy trong một đêm Giáng Sinh ở sân nhà thờ Toà Giám Mục Cần Thơ, thầy đã có cô làm bạn, tay bồng tay dắt hai đưá con nhỏ, ông anh bèn nhanh nhẩu giới thiệu:

.

“Đây là anh Khuyến, bạn cuả anh, còn đây là em tôi”

“ Ai da, mô Phật, đây là thầy cuả em mà ….”

.

Hai thầy trò nhìn nhau mỉm cười ( nụ cười thật tối nghiã) mà chắc không ai hiểu, khi nhìn cô chỉ muốn hòi Thầy một câu “Quả cam năm xưa chua hay ngọt hở Thầy?”

Chắc là cam chua rồi, vì người tặng Thầy quả cam không có Duyên với Thầy , nên chẳng phải chữ Duyên trong cuộc đời lắm khi mong manh như tơ trời đó sao?!! Hình như nếu em không lầm, người tặng Thầy quả cam, cũng như người nhận quả cam đều đã bỏ nước ra đi sau năm 1975, đều đã gửi thân vào lòng đất, không hiểu trong cõi thênh thang cuả  một nơi bình yên, Thầy có  gặp lại cô học trò tặng Thầy quả cam năm ấy không nhỉ?

.

Bây giờ sau nhiều năm sống nơi đất khách quê người, vẫn có lúc nhớ đến các Thầy cô năm cũ, lòng vẫn bồi hồi buồn vui lẫn lộn,  mà sao khi nghĩ đến mắt lại ướt nhoà như trời mưa. Theo thời gian, nếu không nhờ có internet thì giờ này mọi thông tin liên lạc với nhau đã chỉ là những sợi tơ trời mong manh đứt khúc theo dòng đời. Những cái duyên ban đầu như một chấm nhỏ, đã giăng thành những  sợi tơ Duyên trong đời người, dệt thành kỷ niệm để nhớ mãi  một đời khôn nguôi.

.

Nguyên Nhung

( Bài đăng trong Đặc San 9 Úc Châu, 2009)