LÊ PHƯỚC NGHIỆP
__________________________________________________________________
Ô MÔN,NGÀY ĐÓ,TÔI
VỀ…
.
Đất trời đang chuyển bước
vào xuân - Xuân Canh Dần 2010 Một thoáng bâng
khuâng khi nhìn lại, tôi
đã gắn bó với ngành giáo dục tròn 40 năm , từ khi rời
giảng đường Sư
Phạm mùa đông 1970.
Xin
được gửi những dòng nầy cho đồng nghiệp,cho học trò
tôi ở trường
Trung
học Phong Phú ngày xưa -trường THPT Lưu Hữu Phước
hôm nay -
bằng cả trái
tim mình. Nhớ biết bao nhiêu kỷ niệm ngạt ngào, nên
“chân
bước đi
xa mà lòng còn để lại”...
L.P.N.
.
1.
.
Tháng 12, năm 1970. Mùa đông đến
sớm nên trên những cánh đồng hoa lau nở trắng đã lãng
đãng sương mù.Nơi tôi “khởi nghiệp” là một ngôi
trường mới vừa hình thành nằm ven tỉnh lộ,lúc bấy giờ,nhà
cửa,dân cư rất còn thưa thớt.Con đường từ Cần Thơ
đến Ô Môn dằn xóc,khói bụi mịt mù,chưa
được hai mươi cây số mà gần trọn tiếng đồng hồ
mới tới.Trường có cả cấp 2,3,mang tên TRUNG HỌC PHONG PHÚ.Bỏ
lại sau lưng bao nhiêu vất vả,bao nhiêu điều trăn trở
trên một quê hương đang chìm trong khói lửa,tôi đã
sống ở đây những tháng ngày vô cùng hạnh phúc. Thời
chiến , học trò đi học tuổi tác thường không chính xác,vì
thế thầy trò chênh lệch nhau chừng dăm ba tuổi, thậm chí có
em mới học năm cuối cấp hai mà đã lập gia đình! Có
lẽ vì khoảng cách tuổi tác ngắn ngủi,các em cũng có
những nghĩ suy,mơ ước như tôi, nên thầy trò rất dễ gần
nhau.
Nhớ biết bao những ngày làm văn nghệ,báo xuân, những
lần cắm trại ở Vàm Nhon, Ca My..và xa hơn nữa là
ở tận Hòn Tre.Các bạn đồng nghiệp thời ấy tuổi cũng
còn rất trẻ,đa số độc thân, nên chúng tôi đã
gắn bó cùng nhau trong công tác giảng dạy,trong các hoạt động
xã hội,trong các cuộc vui ..và thường thường các lớp học
của trường ban đêm cũng là “quán trọ” tuyệt vời
! Tôi đọc cho Lê Hùng Dũng-một đồng nghiệp-hai câu thơ
cổ đã được “cải biên” :
Ô Môn vô lữ quán,
Kim dạ đáo thuỳ gia ?
(
Ô Môn không quán trọ,
Đêm nay ngủ nhà ai ? )
.
2.
.
Những biến động lớn lao của
lịch sử dân tộc từ sau 1975,đã làm thay đổi mọi điều
mà trong đó,thầy trò chúng tôi như những nhánh sông đời
trôi về vạn nẻo.Thực sự, tôi đã chuyển nhiệm sở về
công tác tại trường Trung học Phan Thanh Giản,nhưng vẫn còn gắn
bó với trường TH Phong Phú qua một số giờ dạy hợp
đồng cho đến cuối năm 1974.Buổi đầu đất nước thanh
bình,nhưng cuộc sống người trí thức gặp không ít khó
khăn từ vật chất đến tinh thần.Tôi đã trôi dạt từ
Trung học Bình Lạc,đến Cấp ba An Thôn Trang,rồi Long Hoà,Long Tuyền
suốt 10 năm đầy gian khổ.Nhiều lúc định bỏ
nghề,chọn con đuờng khác đỡ khổ hơn,nhưng rồi bao nhiêu
kỷ niệm một thời qua lại trở về như tạo chất men say
để giúp tôi tồn tại với nghề mà tôi đã từng
ước ao từ những ngày thơ ấu.Có phải chăng chính những
đồng nghiệp,những học trò thân yêu của tôi ở mái
trường Phong Phú đã cho tôi niềm tin vào cuộc sống
?
Cho đến giờ nầy,tôi vẫn còn trân trọng giữ gìn những
bài văn,thơ của Lương thị Vân đăng trên đặc san “Đuốc
Hồng”, vẫn còn giữ quyển sách viết về Jean PautSatre
mà Lợi đã tặng trong một buổi trưa nào ở nhà em.Hay
quyển Thánh kinh của Đặng thị Hoàng Liên .dù
tôi không phải là một tín đồ Công Giáo. Tôi nhớ
Phan Đức Trí ,ngay trong buổi sáng đầu tiên bước vào lớp
học,khi Trí với tư cách là lớp trưởng hô các bạn
đứng nghiêm chào thầy, thì đã
có em lên tiếng :” Thầy ơi,Trí đã có một
vợ hai con rồi đó !” Anh thầy giáo trẻ mặt còn
măng sữa –là tôi –
hết sức ngạc nhiên “ không tin,dù đó là sự
thật” !...Tôi nhớ Bùi Xuân Thọ và bài thơ tặng
của Thọ vào dịp tết.Một bài thất ngôn bát cú,vần
điệu chưa chỉnh lắm, nhưng hết sức chân
thành làm tôi bồi hồi xúc động. Tôi nhớ Nguyễn
văn Thức, một học sinh nghèo ở tận bến đò Đu
Đủ, mỗi ngày phải lội bộ đến trường.Thức
thường đi chân đất và đặc điểm là mỗi bàn
chân đều sáu ngón.Nhiều lần,tôi gọi tài xế xe đò
dừng lại để cho Thức quá giang.Sau nầy,thầy trò có dịp
gặp lại khi Thức là một công an công tác tại Long Hoà với
cái tên mới là Nguyễn Hoàng Hải.Nhưng buồn thay,Thức đã
ra đi vì những bất hạnh trong cuộc sống gia đình.Tôi nhớ
Huỳnh văn Lối với chiếc lưng gù tội nghiệp thế mà không
hôm nào nghỉ học dù phải vượt qua con sông đầy bất
trắc,nhất là trong mùa gió chướng để đi từ Bồ Húc
đến trường. Nhớ Đào Sang Ha,mới hôm trước còn chơi
đùa tinh nghịch,thì hôm sau đã thật nghiêm túc trong bộ
áo nhà sư. Ha nói với các bạn cùng lớp : “Từ hôm
nay tụi bây không đuợc kêu tên tao mà phải gọi tao là sư,
nhưng trừ thầy ra !”. Nhớ Lợi và Ngởi “ cặp
bài trùng” ngồi bàn đầu và luôn hỏi thầy biết bao
nhiêu điều không hề có trong sách giáo khoa !
Nhớ biết bao gương mặt trong sáng ,tâm hồn thánh thiện
của Lê thị Tầm , học sinh lớp 9P.Khi tôi nghỉ dạy vì bệnh,cả
lớp các em đã dám bao trọn chuyến xe đò xuống
Cần Thơ thăm thầy, Tầm nói thực hồn nhiên : “ Tụi em
đi đại,Thầy An không cho nên đã ghi vào Sổ lớn
cả lớp mình mỗi đứa nửa cấm túc ( một
hình thức phạt học sinh phải đi học ngày Chủ nhật) ,nhưng
vì Thầy,tụi em chấp nhận !” Dù khuyên nhủ , nhắc
các em chấp hành kỷ luật, nhưng tôi không thể dối lòng
mình là dâng lên nỗi tự hào trộn lẫn niềm vui.Nhưng buồn
biết bao nhiêu,sau lần đó,tôi đã không còn cơ hội
gặp lại Lê thị Tầm nữa.Em bị bệnh thương hàn,nhưng do
quan niệm còn lạc hậu,gia đình chữa trị theo kiểu dân gian,Tầm
đã vĩnh viễn ra đi ngay trong thời tuổi xuân còn phơi phới.Trong
một tiết học , tôi nói
với các em lớp 9P năm đó “Thầy sẽ hết sức cố gắng
trong giảng dạy để đáp lại phần nào việc các em
vì thầy mà bị phạt,nhưng có một người bạn trẻ
của chúng ta là Lê thị Tầm thì thầy không làm
sao trả đuợc”.Từ trên mấy mươi đôi mắt trong vắt
kia chợt long lanh những giọt sương của buổi
bình minh.Tôi làm sao có thể giữ đuợc giọt nước mắt
thấm đẫm lòng nhân ái đó,nhưng chắc chắn rằng hình
ảnh nầy còn nguyên vẹn trong lòng , bất chấp mọi qui luật nghiệt
ngã của thời gian….
.
3.
.
Từ nhiều năm nay , trường THPT Lưu Hữu Phước tổ chức
họp mặt Giáo viên và học sinh của trường thuộc nhiều thế
hệ vào dịp đầu năm dương lịch.Hầu như tôi chưa lần
nào vắng mặt.Tôi muốn trở về kỷ niệm,muốn nhìn lại
cảnh cũ,người xưa.Những đồng nghiệp thời “ mắt sáng
môi hồng” ngày nào có người đã “ bỏ cuộc chơi”,có
người ở góc biển chân trời và cũng có những người
còn gắn bó cùng nghiệp dĩ.Thế hệ học trò thời Trung học
Phong Phú cũng vậy.Nhưng tôi tin rằng dù ở đâu,thì
trong mỗi trái tim ta vẫn có một góc dành cho ngôi trường yêu
dấu và mỗi chúng ta luôn gởi chút lòng thơm về trường
xưa, lớp cũ.Nhưng số người của giai đoạn thập
kỷ 70 thế kỷ trước ngày càng ít đi.Dù vẫn còn đây
bao nhiêu bạn nhiệt tình ,năng nỗ : Lê văn Cẩm, Huỳnh Kim Kiết,
Lương thị Cẩm Hoa, Nguyển thị Thu Hương, Nguyễn thị Xuân Mai,
Âu Minh Chí, Nguyễn Hoài Vân,Trần Ngọc Hải…kết hợp với
Ban Giám Hiệu, với giáo viên trường THPT Lưu Hữu Phước để
tổ chức cho các lần họp mặt thật ấm cúng và chu đáo.Nhưng,ở
đâu rồi những người bạn trẻ ngày xưa ?
Trong nghề dạy học,người thầy chân chính không chỉ
tạo ra những người làm công việc chỉ huy , lãnh đạo xã
hội ngày mai, mà phải đào tạo học trò mình là
những công dân tốt, dù không hề có được tuổi tên
ghi vào sử sách , không bảng vàng bia đá nhưng phải
sống đúng nghĩa một con người.
Vậy thì Đào Xinh, Kim Anh, Nguyễn thị Lệ, những
diễn viên tuyệt vời trong vở kịch thơ “Một chút lòng
quê’ đêm nào làm lung linh ánh đèn sân
khấu,vậy thì những người bạn trẻ trong vũ khúc “ Tiếng
sáo thiên thai” bây giờ ở đâu ?
Vậy thì những Hoàng,Cẩm Cuống, Trần thị Ty, Trần thị
Duyên, những Ánh Tuyết , Ngọc Hạnh, Tấn, Ngởi , Nhàn,Tuyền,Hồng
Nhớ,Thuý Vân, Đức Trí….và bao nhiêu những người
bạn trẻ đã cùng tôi sống trọn vẹn những tháng năm
đầy hạnh phúc,bây giờ ở đâu ?
Có phải chăng các em có chút ngại ngần vì điểm
trường xưa không còn nguyên nơi chốn cũ. ? Có phải vì
tên THPT Lưu Hữu Phước hôm nay không phải là cái tên thân
quen Trung học Phong Phú ngày xưa ?
Truyền thống là một sự tiếp nối,trên con sông thời gian
vô tận,trường có thể nhiều lần đổi tên,nhưng nó
mãi mãi là nơi bình yên để chúng ta tìm về,để
đuợc sống lại bao kỷ niệm tuyệt vời của thời áo trắng
sân trường .Tại sao ta không thể trải lòng mình cho thế
hệ mai sau ? Hãy về đây trong những
lần hội ngộ.Thầy trò gặp nhau có thể mái đầu đã
bạc,nhưng lòng vẫn thơm ngát tuổi hai mươi –và cũng
để không ngậm ngùi, hối tiếc :
.
Rưng rưng chút nắng hờn cây cỏ
Qua tuổi xuân rồi- anh mới hay
.
4.
Nhớ một lần, khoảng
năm 1972, tôi quá giang người bạn từ An Giang về Ô Môn sáng
sớm khi học trò đang tới trường chuẩn bị vào buổi học.Nữ
sinh Trung học Phong Phú mặc áo dài trắng, đội nón lá (một
hình ảnh hiếm thấy hôm nay ).đi hàng một ven lề cỏ trên
tỉnh lộ.Chợt một em nào đó nhìn thấy tôi ngồi sau chiếc
HonDa người bạn đang chạy ngược chiều ,lập tức
dừng lại, lột nón ra chào thầy.Thế rồi xe chạy tới đâu
, học trò dừng tới đó.Lớp lớp chiếc nón gỡ xuống
rồi đội lên giống hệt như một nguyên thủ quốc gia đang
duyệt qua hàng quân danh dự ! Người bạn tôi – không
làm nghề dạy học- hết sức ngạc nhiên.Khi hiểu ra,anh nói với
tôi : “ Tôi có thể đổi mọi thứ trên đời để
được làm thầy giáo như anh, dù chỉ là một phút !”
.
Kể lại chuyện nầy ,tôi muốn nói học sinh thế hệ trước
1975 vô cùng ngoan ngoản, lễ phép và kính trọng
Thầy Cô như những bậc sinh thành.Có lẽ, không chỉ mình
tôi mới có cái “diễm phúc” kia bởi vì với
tất cả Thầy Cô, các em đều trân trọng. Tôi cũng không
thể nào quên, trong một phiên chợ sớm tại Ô Môn, khi đang
hoà theo dòng người ồn ào ,náo nhiệt,thì một bàn tay
ai đó nắm chặt tay mình.Anh học trò Nguyễn văn Bốn nói
thật khẻ như chỉ để hai thầy trò nghe : “Thưa thầy
,con xin giới thiệu, đây là vợ của con.Hai vợ chồng con đang đi
mua sắm đồ chuẩn bị Tết”.Tôi ngước nhìn cô gái
nông dân , nét mặt hiền lành nhân hậu,rồi nhìn Bốn, anh
học trò ít nói,chăm chỉ , có vẻ người lớn trong lớp
..bằng cả sư bối rối và lòng mến thương vô hạn.Học
trò tôi đa số xuất thân từ những vùng quê nghèo khó,lại
thêm chiến tranh triền miên,nên thanh niên vừa mới lớn đã
lập gia đình .Và chính các em,những “thiên thần áo trắng”
ấy,đáng lẽ phải sống hồn nhiên bên mái trường,lớp
học,thì lại chen chân vào mưa gió cuộc đời,vì nợ
nần cơm áo.Bối rối ,bởi tôi cảm thấy sự yêu thương,
kính trọng của các em đối với mình quá lớn –và
hơn thế nữa-khi Bốn sắp sửa làm cha, xưng hô
với thầy là “con”, thì năm đó tôi vẫn chưa có
gia đình ! 40 năm rồi còn gì ! Năm nay,vợ chồng Nguyễn văn
Bốn hẳn đã vượt tuổi năm mươi, đã có một
đàn cháu nội,ngoại đề huề , gia đình hạnh phúc.Tôi
vẫn cầu mong như thế.
Sau nầy,có nhiều lần công tác Ô Môn,ở lại nhiều
, tôi nhớ vô cùng những đêm cuối năm lành lạnh, trời
đầy sao .Thầy trò đi trên công viên nằm cạnh dòng sông.Nhớ
các em trong một lần cắm trại ở Ca My đã từng hứa hẹn :
“ Khi nào hoà bình, tụi em sẽ cất cho thầy một ngôi nhà
ở đầu vàm để thầy ngắm trăng , làm thơ
!”. Những người bạn trẻ ấy ,hôm nay ai còn, ai mất ? Ngồi
một mình ở quán nước ven đuờng cạnh nhà trọ
Phú Lâm,trong lớp người qua, không tìm thấy một “cố nhân”
của thời”cổng trường vôi trắng ngăn tầm mắt- Sương
giấu niềm đau dưới gót chân” !
Lòng chợt bâng khuâng,Hay những người mới gặp hôm qua là
từ một tiền kiếp nào xa lơ xa lắc ? Bỗng thấy mình giống
hệt nhân vật Từ Thức của tôi trong vở kịch thơ “ Một
chút lòng quê” :
.
“Tôi về đây,làng xóm ,những con đường
Đã hờ hững với người tình chung thuỷ
Nhà cũ tôi đâu ? Bạn bè, tri kỷ
Mái đình xưa tăm tắp giấc mù sương
Hàng cau kia còn kết trái quanh vườn
Chim tu hú có gọi mùa xuân
tới
Tôi về đây –tôi về quên ngõ lối
Dám hỏi người – đâu những kẻ tôi thương ?”
.
Bước sang tuổi
sáu mươi,sắp sửa giã từ bao lóp đồng nghiệp và học
trò thân yêu,nhưng tự trái tim tôi vẫn còn nguyên mơ ước
buổi ban đầu.Nếu thực còn có kiếp sau,thì vẫn xin cho tôi
trở lại thời hai mươi tuổi ,đuợc trở về ngôi trường
Trung học Phong Phú dấu yêu để gặp lại bao nhiêu bạn cũ,trò
xưa.Tôi vẫn thấy màu rau ngỗ lên xanh từ chiếc ao nhỏ sát
cổng tường vôi. Có phải chăng những đôi mắt trong veo, những
tấm lòng thơm ngát từ trong dãy phòng học kia vẫn ngóng đợi
Thầy trong những lần trễ xe vì “con đường đau khổ” ?
Ô Môn – nơi đã giữ dùm tôi bao ước mơ của
tuổi thanh niên,với đồng nghiệp, học trò thân yêu
có cùng chung dòng suy nghĩ.Năm tháng đi qua, tất cả là cát
bụi.Nhưng ở vùng đất ngạt ngào kỷ niệm nầy, tôi
vẫn tin rằng dù chỉ là hạt bụi vô tình mà cũng lóng
lánh nỗi niềm riêng…..
.
Cần Thơ, những ngày cuối năm..
.
LÊ
PHƯỚC NGHIỆP
-
