NHÂN TẾT CỔ TRUYỀN

VỀ VỚI

LỄ TẢO MỘ XƯA. 

.

Bài của

PHAN HUY HÙNG

(Calgary – Canada).    

.     

Tết là lễ cúng giao thừa trọng vọng lúc nửa đêm ba mươi tháng chạp (giờ Tý tháng Dần), là giây phút chuyển giao của cả năm cû 365 ngày, là thời điểm thiêng liêng của năm mới.  Xuân vẫn là sự chuyển hóa của trời đất, là tinh hoa của muôn loài, tràn trề sức sống, khí trời ấm áp, cảnh vật xinh tươi, trăm hoa đua nở.  Già trẻ lớn bé ai ai cũng vui tươi, cũng đẹp ra, đẹp hơn, đẹp trong ý nghĩ, đẹp trong lời ăn tiếng nói, đẹp trong cách đối xử chang hoà tình thương, hiền lương, nhân ái.        

Hàng năm cứ vào khoảng rằm tháng chạp đến 23 đưa ông Táo về trời, không ai bảo ai, tất cả mọi người nhà nào cũng vậy, đâu đâu cũng vậy, lo sửa sang, dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ, quét dọn sơn sửa lại mồ mả ông bà, người thân, xong bày lễ vật ra cúng, thỉnh mời vong linh các cụ, thân bằng quyến thuộc về ăn Tết cùng con cháu.  Khi chết ông bà tổ tiên tuy ở an trên thiên cảnh nhưng vẫn thường xuyên về trông nom, phò hộ cho con cháu mạnh giỏi, sống nên nguời, nghĩa là luôn luôn “Dìu chừng con cháu vào đàn nghĩa nhân.”  Cho nên lễ “Tảo mộ” là một lễ giáo, biểu hiện một tình cảm tri ân, một nhu cầu trong đời sống tâm linh đầy văn hóa dân tộc.        

Nhớ hồi xưa gia đình tôi, dòng họ nội ngoại đều ở ấp Ông Nhan, làng Bình Hiệp, quận Mộc Hóa, tỉnh Long An thuộc Đồng Tháp Mười.  Đời sống nông dân gắng liền với đất đai, mưa nắng ngập lụt.  Qua mùa nước nổi chỉ thấy trời nước mênh mông, không biết đâu là bờ, đâu là ruộng lúa, đâu là đồng hoang.  Những mồ mả ông bà tổ tiên đều tập trung lại một gò đất cao gọi là “ Gò mả”. Vì là xứ nghèo nhà tranh vách đất nên tất cả mồ mả cũng đều bằng đất, năm nào lụt lớn vẫn bị ngập sóng dập tả tơi. 

Do đó đến ngày tảo mộ là con cháu phải lo đắp sửa, dựng lại mộ bia phần nhiều bằng miếng ván nhỏ, nếu không sẽ thành mả lạng, kiếm không ra gọi là xiêu mồ lạc mả, tội lỗi trùng trùng. 

Vậy mà cũng có những mả không người săn sóc đoái hoài sở dĩ còn tồn tại với thời gian là do những người chung quanh thương tình gíup đỡ, cây nhang nải chuối, của ít lòng nhiều, thể hiện tình tương thân giữa kẻ dương gian và người âm cảnh. Đó là mồ vô chủ, giống như mộ Đạm Tiên trong truyện Kiều.. 

.                  

…Vùi nong một nấm mặc dầu cỏ hoa.                      

Trải bao thỏ lặn ác tà.                     

Ấy mồ vô chủ ai mà viếng thăm….    

.      

Cụ Tản Đà khi xưa trên đường về quê cũng đã chạnh lòng bên nấm mồ vô chủ..    

.               

… Mả cũ không ai kẻ đoái hoài.                      

Trải bao ngày tháng trơ trơ đó.                      

Mưa dầu, nắng giải trăng mờ soi.... 

.        

Năm 1949 gia đình tôi từ Căn cứ Đạo Lợi Bình Nhơn tỉnh Tân An chuyển về Thánh Địa Toà Thánh Tây Ninh, tạm cư ngụ vùng chợ Ngã Năm, gần nghĩa địa Cực Lạc.  Hồi nầy anh em chúng tôi được vào học trường Đạo Đức Học Đường trong Nội ô Toà Thánh.        

Còn nhớ hồi nhỏ ở quê nhà tôi có bị nổi mấy mục cóc ở mu bàn chân trái, càng ngày nó nhảy càng nhiều ra, tôi càng khó chịu, nó sần sùi thấy ghê mà không biết làm sao hết.  Gặp ai quen tôi cũng hỏi cách trị.  Có người chỉ làm lươn ăn lấy máu đắp lên, không hết; người khác chỉ lúc trời mưa, ra để bàn chân hứng giọt mưa lấy chổi chà quét cũng không hết.  Sau có ông cụ chú họ ba tôi chỉ đến nghĩa địa tìm mả nào bị nứt lớn, phải lựa đêm tối trời vắng vẻ mới linh thiêng, đến thọc bàn chân có mục cóc sâu xuống rồi rút lên vừa chạy vừa la cứu tôi, “Cho mục cóc rụng hết! cho mục cóc rụng hết”!          

Còn vài tháng nữa là tết, tôi mò đến nghĩa địa Cực Lạc.  Nghĩa địa Cực Lạc hình chữ nhựt, chừng vài mẫu đất, phía triền thấp còn một dãy thổ cư 25x30 là đến ruộng lúa..  Tôi len lỏi cùng khắp phải mất cả buổi mới tìm ra một cái mả nứt lớn, lại ở xa phía trong gần như ngay chính giữa.  Tôi cố ghi nhớ để gần nửa đêm trở lại thực hành.        

 Đêm đó trời tối đen, ít sao, rải rác đó đây còn vài ngọn đèn dầu leo lét của những gia đình thức khuya, rất nhiều đom đóm bay tới bay lui ánh sáng xanh chớp tắt lập lòe như ma trơi.  Sợ quá tôi tháo lui mấy lần, cuối cùng lấy hết can đảm và lần mò vào đại.  Vừa thọc chân có mục cóc xuống tôi rút lên thật lẹ la lên cứu tôi “Cho rụng hết mục cóc”, rồi cấm đầu chạy, tai nghe như có tiếng phình phịch rượt theo, nên chạy trối chết.        

Bẵng đi một thời gian ngắn, sực nhớ lại, nhìn kỹ bàn chân mình, thật là kỳ diệu, tất cả mục cóc lớn nhỏ đều biến mất tự bao giờ, chỉ còn lại những vết thẹo lớn nhỏ đen mờ.  Tôi mừng lắm đưa bàn chân ra khoe với mọi người trong gia đình, ai nấy đều chia sớt niềm vui, nhất là má tôi.        

Đến ngày lễ Tảo mộ, tôi ra lại nghĩa trang, thấy quang cảnh vô cùng nhộn nhịp, kẻ tới người lui, ai ai cũng lo sơn sửa lại, nhiều người bày đồ cúng từ giỏ xách ra, có người đang đốt nhang khấn lạy, có người mới tới có người ra về, nhiều trẻ em đang chạy len lỏi giỡn chơi.  Tôi tìm lại phần mộ đã giúp đỡ mình, thấy chỗ nứt đã được người thân trét kín và sơn phết lại, dĩa trái cây và bình bông nhỏ hãy còn, ba cây nhang cấm trên cùi nải chuối xiêm cháy chưa hết.  Tôi đến Dì kế bên xin ba cây nhang đốt khấn, xá tỏ lòng thành kính biết ơn vong linh đã giúp mình.  Bầu trời êm ả, ánh nắng chan hoà, khói nhang khắp nơi bay lên nghi ngút hoà lẫn với mùi bông trái trong vườn thơm ngào ngạt.  Trong giờ phút thiêng liêng nầy, người sống cảm thấy gần gủi với người chết hơn bao giờ…        

Trong truyện Kiều của đại văn hào Nguyễn Du đã có đoạn nhắc đến, lễ Thanh minh được ấn định vào tháng ba, ngày nào thì còn tuỳ vào lúc tiết trời mát mẻ trong sáng mà tổ chức hội vui xuân, trong dịp nầy người ta đi tảo mộ luôn.. 

.                 

 …Cỏ non xanh rợn chân trời,                  

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.                     

 Thanh minh trong tiết tháng ba,                 

  Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh….    

.     

Điều nầy chứng tỏ trong lòng chúng ta cho đến bây giờ luôn luôn vẫn giữ lễ Tảo mộ trong dịp xuân về tết đến, để mọi người mọi nhà tỏ lòng biết ơn với ông bà tổ tiên.        

 Khoảng đầu thập niên 1980 của thiên niên kỷ trước, lúc gần Tết tôi từ Mỹ Tho về thăm má tôi ở chợ Long Hoa rồi cùng gia đình đến nghĩa trang Thanh Bình cúng mộ ba tôi và mộ đứa em, cố Thiếu Tá Phan Như Đơn Tiểu Đoàn Phó Tiểu Đoàn 4 TQLC được bốc từ Nghĩa Trang Mạc Đỉnh Chi Sài Gòn về.        

Hôm ấy mặt trời lên cao, núi Điện Bà xanh lơ quen thuộc, ánh nắng chan hòa rải khắp các ngôi mộ đã được sửa sang sạch sẽ để chuẩn bị đón tết.  Nghĩa trang Thanh Bình gần chợ Từ Bi lớn lắm, chắc cũng phải vài chục mẫu. Nghĩa trang được chia làm hai phần, bên nam và bên nữ, nam tả, nữ hữu.  Chôn theo thứ tự ngay hàng thẳng lối, đất cấp bằng nhau trông rất đẹp mắt.  Cũng may, mộ ba tôi và đứa em gần nhau chỉ cách có vài hàng, nếu cùng một dãy mà người đầu nầy người đầu kia thì xa lắm.         

Khi chúng tôi bày nhang đèn bánh trái trà nước ra cúng, thì có mấy em nhỏ lại xin được tiếp tay, chúng tôi từ chối, không phải sợ tốn tiền mà chúng tôi muốn tự tay mình sửa sang dẫy cỏ, phần nhiều là dây mắc cỡ, để tỏ lòng biết ơn công đức sanh thành nuôi dưỡng.        

 Trong giờ phút thiêng liêng trang trọng nầy, hình như còn phảng phất đâu đây những con người chơn chất, cần cù mà lúc sanh thời họ đã làm lụng vất vả với rẫy bắp, mì, rẫy mía nương khoai, bạt ngàn xanh thẳm, trải dài đấn tận núi Bà. Họ tiêu biểu cho người đạo hữu có nếp sống bình dị, hiền hoà, có niềm tin mãnh liệt vào Đạo.  Họ coi Thánh Địa là vùng Đất hứa. Họ tin tưởng rằng đã được vào hẳn bên trong ngưỡng cửa Đạo.  Đó là một phước hạnh vô giá của một kiếp người trong cõi tạm trần ai.  Bây giờ họ đã được viên mãn nằm đây với mồ yên mả đẹp, với phong cảnh u nhàn, được nghe tiếng ru của gió núi thổi về, được thức dậy bằng buổi sớm mai chim hót, bằng tiếng cắc cụp của những chiếc xe bò vào những buồi chiều về, được nghe tiếng kinh cúng thời Tý trong những đêm thanh vắng từ Toà Thánh vọng lại vô cùng thanh thoát..  Họ được tách rời mọi hệ lụy trên trần thế, nghĩa là họ đã

.

“Lánh xa trược chất bụi hồng,

Cung tiên sớm tối vui vòng thung dung”.    

.    

Phần đất còn lại trong Nghĩa trang chưa sử dụng tới cho bà con ở chung quanh mượn trồng rẫy thôi thì đủ loại như dưa leo, khổ qua, đậu cà, cải..v..v.. thật xanh tươi mát mắt.  Có chỗ trồng đủ loại bông để bán vào dịp tết, những chậu hạnh trái thật là sai, bông mồng gà có hai loại đỏ, vàng thật nổi, bông hồng đỏ bông hồng vàng đua nhau khoe sắc, nhiều nhất và được mọi người ưa chuộng đó là bông vạn thọ, bông cúc vàng thật là vàng, bông cúc vừa đẹp vừa biểu tượng cho sự đông đúc sum vầy, chưng trong dìp xuân về tết đến thật có ý nghĩa.  Có hoa là có ong có bướm, những con bướm cánh vàng nâu, lấm chấm tròn đen, bay lượn nhởn nhơ trông rất xinh tươi hữu tình.  Cạnh đấy, hai bên cổng vào nhà ai có trồng hai bụi bông trang nở rộ đỏ thắm, đong dưa theo gió như mời mọc vẫy chào thân thiết, làm tôi chợt nhớ đến câu hát mà má tôi hay ru em tôi ngủ :     

.                                  

 Ầu ơ…Gió đưa gió đẩy bông trang,                                     

Bông búp về nàng bông nở về anh.     

.   

 Đó là nét đặc biệt của nghĩa trang Thanh Bình, từ tỉnh lộ 13 rẻ trái vào trước tiên là thấy vô số cần trục kéo nước giếng, làm bằng tre, phía gốc cột một cục đá to, chính giữa có chốt sắt xuyên cứng vào hai trụ cây to chắc, phía ngọn có sợi dây dài cột vào gàu nước hoặc bằng cây tầm vông ngay thẳng để trì xuống kéo lên ít đau tay hơn dây, nhờ sức bật của đòn bẫy nên người ta xách nước lên đỡ phí sức, lâu mệt.  Vì vậy nghĩa trang lúc nào cũng có bóng người không vắng vẻ buồn tênh như những chỗ khác..     

.    

Ở quê nhà ngày nay, cuộc sống đã đổi thay, nhất là những thành phố lớn, người đông, đất đai mắc mỏ “tấc đất tấc vàng”, người ta có chiều hướng đơn giản, ít tốn kém cho giai cấp nghèo không đất cấm dùi là hỏa thiêu.  Thân nhân đưa hài cốt vào chùa, thất, thờ được ấm cúng lại còn được nghe kinh kệ sớm hôm, hơn nữa không gây phiền hà cho con cháu, không choán mất đất dù là đất nhà do mình làm chủ nhưng nhà nước quản lý, khi nào cần là lấy, phải bốc mộ đi, có nhiều người ở nhiều nơi bị bốc đến hai ba lần thật là tội nghiệp, chết không yên mồ thật là thảm thương., cũng như hồi chiến tranh khốc liệt, có xe tang bị giật mìn nên có bài ca

.

“người chết hai lần thịt da nát tan”..      

.  

 Phong tục tập quán người Miên khác hơn Việt Nam mình, chết chất cây đốt, cho nên hồi xưa ông bà mình giận ai mà có tính cách xem thường thì chưởi đồ quân “chết đốt”, cũng có thể mắng yêu con cháu trong nhà, cái thằng chết đốt, hoả thiêu cũng vậy thôi nhưng nói nghe êm tai hơn trang trọng hơn một chút.        

Ngày nay, sống ở nước ngoài, những người khá giả mua đất sẵn ở nghĩa trang để dành chết chôn nhưng hàng năm phải đóng thuế đất dài dài rất nặng.  Có người thích hoả thiêu vừa tiện lợi vừa ít tốn kém, nhúm hài cốt được đựng trong hũ nhỏ xinh xắn, gọn gàng đem vào chùa thất thờ phượng vừa ấm cúng lại gần gũi hơn, và con cháu còn hy vọng ngày về mang về quê hương xứ sở.  Những ai giàu có, chết được con cháu chở về quê cha đất tổ, được sum họp với ông bà tổ tiên không lẻ loi quạnh vắng nơi đất khách quê người.  Thật ra hồi xưa ở quê nhà mình cũng vậy, sống cùng một giang sơn đất nước, đâu có ai muốn rời bỏ nơi chôn nhau cắt rún của mình, cho nên đời sống càng khó khăn cơ cực, người ta càng cố gắng tình nghĩa keo sơn với nó. Cho dù biết chắc rằng ra đi sẽ có một nơi sung sướng hơn đầy đủ hơn.  

.      

Người xưa nói “Sống có nhà, thác có mồ”.  Cho nên “Tảo mộ” trong dịp Xuân về Tết đến là một lễ giáo trong đạo làm người, sửa sang sơn phết lại mộ phần, cũng như cúng bái là biểu hiện một tình cảm tri ân, một nhu cầu trong đời sống tâm linh.  Đó là văn hóa là nề nếp gia phong biểu dương cho niềm tin bất diệt, thể hiện tấm lòng biết ơn nguồn cội.    

.              

 Cây có gốc mới nẩy ngành xanh ngọn.                  

Nước có nguồn mới bể rộng sông sâu. 

.

                                                                                 

 PHAN PHI HÙNG

                                                                                                          

  (Calgary – Canada)