New PageCao Vi Khanh | PTDGTG Mockup 2

Thơ văn

CAO VỊ KHANH

Montreal, Canada

______________

CẢM TỬ

khi không em nói yêu tôi

dưng không nắng rụng mưa rơi rào rào

thì ra trời cũng nghẹn ngào

lâu lâu mới có má đào... xung phong

Cvk

Tròm trèm cũng đã gần ba phần tư thế kỷ, có lần ông Nguyên Sa, người từng thổi dạt hơi hướm sông Seine về giữa lòng Sài Gòn nóng bức, không biết đac nào mà làm một bài thơ đề tặng cho bạn mình, ông Hoàng Anh Tuấn, cũng là một bậc tài hoa đang qua lại giữa đời của thời đổi mới. Bài thơ dài 36 câu mà số chữ trong câu thì rõ ràng là phá vở mọi khuôn phép vốn đã ngàn năm trói buộc hồn thi nhân. Khi thì câu 7 chữ, lúc 8 chữ, rồi 9, rồi 10... và có lúc suông luôn một mạch 11 chữ! Đọc thơ mà tưởng chừng như đang thả mình theo con nước rong, lúc chèn khe đá, lúc tuôn ra sông rồi chảy ròng ròng ra biển. Làm như hồn thi sĩ có lúc lộn lạo như gió trở mùa, lúc vi vu như ve vuốt má hồng, lúc giựt ngược như quất ngựa truy phong. Thiệt là... có một không hai. Ngay giữa lúc mà hồn người còn đang loay hoay trong mớ khung cũ giáo điều, hoặc lơ mơ nửa tỉnh nửa mê với dòng thi ca tiền chiến êm ru như ru ngủ, bỗng như bị nhéo tai kêu dậy... Bài thơ có tựa ngắn ngủn, độc nhất một chữ: “ĐẸP”. Gọn bâng mà làm rúng động không ít hồn kẻ yêu thơ, nhất là cái đám nhóc mới lớn đang bập bẹ học đòi. Ngay từ câu thứ nhất.

Người dáng bước bơ vơ của bầu trời hải đảo

Người dáng bước bơ vơ của bầu trời hải đảo ! Trời, cả một hồn thơ văn đang thiêm thiếp ngủ của thằng con nít quen thói học đòi bỗng như rục rịch, cục cựa rồi bung ra như trận nổ hồng hoang... khi lần đầu chạm tới một vũ trụ thi ca quá đổi... bất thường. Rõ là bước đi không điểm đến. Là dáng dấp của một lữ khách trên những dặm hành vô định...

Tóc bồng bềnh trên nếp trán ưu tư

Phải vậy thôi đâu. Còn nữa... Còn mái tóc bồng bềnh... Trời, tóc mà bồng bềnh hẳn không khác gì mấy lượn sóng bấp bênh trên mênh mông đại dương ngày gió lớn. Hơn nữa, sóng mà dật dờ được là phải có gió đẩy gió đưa. Đằng này, rõ là bồng bềnh tự thân, chẳng nhờ vào đâu hết. Chút vậy thôi mà như cú thôi sơn dộng vào tự ái. Cả một thời làm-trai chưa kịp lớn cứ phải lảng vảng loanh quanh mấy cái tiệm hớt-gội-sấy-ép mà tóc cứ xụi lơ ( lắm khi còn phải xin tiền má lén mua brillantine o ép tới láng lẩy mà sợi nào sợi nấy cứ suông đuột, chết cứng như mấy sợi bún khô ). Rõ là tự ái... dởm. Dầu vậy, thơ đọc rồi dẫu chẳng biết bầu-trời-hải-đảo tròn méo ra sao cũng như những sợi tóc lượn lờ tới cõi nào, chỉ nội mớ âm vọng và thi ảnh bổng chốc làm hồn nó như bay bổng, vượt thoát khỏi cái tỉnh lỵ nhỏ xíu bị chặn cứng phía bên nầy bờ sông Mỹ Thuận.

Những ngón tay dài ướp trọn mấy ngàn thu Mà men sáng trong xanh mầu trăng vời vợi

... từ đó là một cuộc lãng du vô tiền khoáng hậu, vừa miễn phí vừa được vỗ về cho hồn non bay vuột tới một cõi xa hơn tầm nhìn hai con mắt. Chẳng vậy còn xa hơn cả cái cõi đi về trong những giấc chiêm bao. Thiệt vậy, cõi lòng nhỏ xíu và thấp chủm dưng không rồi như cứ muốn vói tới... đâu đâu, đâu đâu chẳng biết ! Thử nghĩ coi suốt cả những năm trường vò võ chốn trường ốc với mớ sách giáo khoa đã mấy lượt ố vàng, chứa mớ văn thơ đã trở thành kinh điển... dẫu gì ít nhiều cũng đã kềm hãm mọi bốc đồng của lứa tuổi đang lưng chừng... lớn. Trải bao vật đổi sao dời, hết chữ Hán tới chữ Nôm rồi Quốc ngữ... rồi cũng bấy nhiêu luật lệ khuôn phép đó. Hết Tàu tới Tây rồi cũng bấy nhiêu mẫu mực đó. Vuông, tròn, hay méo xẹo gì... cũng chỉ mô tả mé mé vậy thôi. Làm như sợ chi tiết quá cả và thiên hạ nhận diện được ra nhau rồi văn chương bớt vẻ phù phiếm hơn chăng !

Nghĩ coi, cả ông Kim Trọng, người tình chung thủy nhất nhưng luôn đến sau của Thúy Kiều cũng chỉ được miêu tả một cách hững hờ trên một chiều dài hơn ba ngàn hai trăm năm mươi bốn câu thơ lục bát. Phong-tư-tài-mạo-tót-vời. Vàotrong-phong-nhã-ra-ngoài-hào-hoa. Rồi đến người chinh phu giả-nhà-đeo-bứcchiến-bào-thét-roi-cầu-Vị-ào-ào-gió-thu đọc lên mà thấy lòng hừng hực tới muốn trốn nhà... đi quân dịch. Vậy đó mà trớ trêu thay, dẫu chí thú tới đọc thuộc lòng như sáo sậu mà biểu hình dung mặt mũi vóc dáng mấy ổng ra sao cũng chỉ đành ú ớ. Phải nói là đến lần này, trong cái rậm rật của một xả hội đang hồi đổi mới, đã cùng lúc xóa hết ranh giới của những cuộc viễn mơ, bất ngờ được chạm mặt với một hình tượng con trai-đàn ông qua những nét chấm phá độc đáo, lạ lẫm và tuyệt kỹ như chưa từng. Dĩ nhiên đẹp-xấu còn tùy-người-đối-diện, tuy nhiên với ấn tượng ban đầu... người-đẹp-phe-ta ở đây không dễ gì bị lãng quên sau khi bất ngờ được... giáp mặt.

Người dáng bước bơ vơ của bầu trời hải đảo

Tóc bồng bềnh trên nếp trán ưu tư

Những ngón tay dài ướp trọn mấy ngàn thu

Mà men sáng trong xanh mầu trăng vời vợi

Bốn câu thơ mở đầu của bài thơ mở toác hoác luôn cõi lòng con trẻ, vốn đã thấp thỏm từ khi lỡ nghe lóm nhạc rock dội lại tuốt từ bên Mỹ, dậm thêm hình ảnh thần tượng James Dean với tóc tai phủ ót, áo phạch ngực cùng với chiếc quần blue jean bạc phếch kiểu bất cần đời... Phải vậy thôi đâu, tin từ Paris vọng về đang nổi sóng với phong trào Đợt Sóng Mới từ khi Francoise Sagan viết Bonjour Tristesse khi mới có 18 tuổi đầu. Cùng lúc phong trào Hiện Sinh vốn trổi dậy sau những tàn khốc của cuộc đại chiến thứ hai như xúi dại tuổi trẻ sống xả láng tuổi trẻ mình. Thiệt là đúng thời đúng lúc. Con nít mới lớn ở tuốt miệt sông Tiền sông Hậu đâu có chịu bỏ lỡ dịp. Khai ra nghe có vẻ vọng ngoại nhưng nghĩ lại coi, bên kia biển lớn, lòng người thiên hạ đang sôi sùng sục với đủ thứ khám phá từ khoa học đến văn chương, triết lý, nghệ thuật... trong khi ở quê mình thì vẫn còn sật sừ sau những chìm nổi của gần hai ngàn năm lệ sử. Nếu nhớ không lầm thì cỡ đó, người ta đã lấp ló tới cung quảng tỏ rõ mặt chị Hằng chẳng lấy gì làm kiều diễm để mà mơ mộng. Thế giới đã vặn mình chuyển động. Người thiên hạ đang bừng con mắt dậy sau cơn đồng thiếp gọi là cổ điển... Vậy thì tội gì mà ru rú với đời xưa tích cũ. Chuyện Lan và Điệp thì dây chuông đã cắt đứt đoạn đành. Dũng với Loan cũng đã đoạn đành... đoạn tuyệt. Còn câu chuyện hận tình xưa bậc nhất ở xứ mình có đoạn trường cách mấy thì rồi Thúy Kiều cũng đã về ở lại với Kim Trọng dẫu Thúy Vân có buồn tủi hay không. Chuyện đâu đã vào đó. Ngó quanh ngó quất, mặt đời gần như nhẵn nhụi, còn có gì để mà mộng với mơ.

... Bởi vậy mà chớp được bài thơ mới, không-giống-ai, lòng trẻ cứ như thăng hoa, từ đó. Hết biết. Đọc tới đọc lui...

...rồi mặc tình buông mình bay lượn tới một cõi người rất lạ... mà làm như rất quen.

ĐẸP

Người dáng bước bơ vơ của bầu trời hải đảo

Tóc bồng bềnh trên nếp trán ưu tư

Những ngón tay dài ướp trọn mấy ngàn thu

Mà men sáng trong xanh mầu trăng vời vợi

Hơi thở mới nguyên của đồng tiền mừng tuổi

Tôi nhìn người ngóng đợi mắt lên ba

Người về đây có phải tự trời xa

Với nét mắt vòng cung của cầu vồng che mưa nắng?

Có phải tên người là âm thanh vô vọng

Nên mắt buồn le lói thoáng bơ vơ

Hay một đêm nao nước lụt Ngân Hà

Thượng đế đưa sao mang gửi về khóe mắt?

Người về đâu giữa đàn khuya dìu dặt

Hơi thở thiên thần trong tóc ẩm hương xưa

Người đi về trời nắng hay mưa

Sao để sương gió trầm tư thêu thùa má ướt

Mắt dịu ngọt đúc từ rừng ngọc bích

Hay linh hồn trăm phiến đá chân tu

Sao người về mang trọn một mùa thu

Với mây trắng lênh đênh của những chiều nguyệt tận

Là gió trăm cây hay là cồn nước đọng

Người không cười mà hoa cỏ gói trong tay

Đường áo màu viền trắng cổ thơ ngây

Màu sắc thời gian người thu tròn giữa áo

Bóng nhỏ xa đi trên lá vàng cổ đạo

Bước chân chìm theo mỗi phím đàn khuya

Tay trần gian tôi đếm ngón so le

Đã có phút âu lo đường về dương thế

Người về đâu mà đền đài hoang phế

Mang dáng người trên mỗi nấm bia phai

Trăm vạn đường mây xê dịch chân trời

Theo tiếng nhặt khoan của từng nhịp bước

Dù về đâu tôi xin đừng chậm gót

Để làm gì cho mỏi mắt trần gian

Có bao giờ tôi sẽ phải làm quen

Lời ngỏ ý sẽ là kinh cầu nguyện...

NGUYÊN SA

Thơ, mới nhìn bề ngoài đã thấy lạ lẫm, kiểu mấy tay... du đảng thời đó, quần áo bung thùa, bộ điệu ngang tàng trên những hẻm phố Sài Gòn. Thơ gì mà câu cú dài ngắn không đều, bất chấp mớ luật lệ của ông bà cố tổ. Có điều, khác với cái chuyện giải phóng... giả hồi năm một-chín-bảy mươi lăm, mấy câu thơ mới tinh đó phải nói là cách mạng hết cở. Bao nhiêu hồn thi nhân đang lớn hay sồn sồn hay đã cỗi bỗng như được cởi phăng sợi xích-thằng vốn đã buộc cứng mình vào cuộc hôn nhân với thơ, dẩu không từng cưới hỏi. Nội cái chuyện thay đổi liền liền số chữ trong câu làm cho tiết tấu bài thơ trở nên sinh động, phóng túng khác hẵn thứ nhịp nhàng khuôn khổ đến lờn tai. Rồi đến chuyện số câu trong bài. Chẳng có bốn-câu-bảy-chữ hay bảy-chữ-tám-câu gì ráo, kể cả từng cặp lục bát sáu-trên-tám-dưới, sáu trên tám dưới liền tù tì đọc mệt nghỉ suốt cả mấy ngàn năm qua. Không. Không điệu bằng trắc đúc khuôn. Không niêm luật tù túng. Câu cú rõ là chẳng lo ép uổng. Bài thơ là một cuộc rong chơi mặc tình của chữ nghĩa, tự tung tự tác, bất kể luật lệ, phiêu hốt như mây trời ngày gió lớn... Hết sẩy! Có điều dẫu thẳng tay phá vở cái khung cũ bó rọ đã ngàn đời, vần điệu vẫn còn nguyên vẹn là ... vần điệu. Những “trắc” “bằng” vẫn kết hợp với nhau theo một luật chơi riêng. Thơ vẫn là THƠ, y như tên gọi. Thơ vẫn là thơ chớ không phải là văn xuôi mạo hóa. Những câu những chữ nối nhau mà lượn lờ lảng lướt kiểu như tay chơi đang lúc bốc đồng, mặc tình nhún nhẩy quên cả khách má hồng đang cặp kè theo từng nhịp bước trong tay... Không lớn tiếng cũng không thủ thỉ. Không nhũn nhặn cũng không cao kỳ, chữ và nghĩa và vần điệu trong từng câu bay lượn thong dong mà như từng mũi kim châm, lặng lẽ xăm trổ vào lòng người từng dấu chữ kiêu sa.

Người về đâu giữa đàn khuya dìu dặt

Hơi thở thiên thần trong tóc ẩm hương xưa

Người đi về trời nắng hay mưa

Sao để sương gió trầm tư thêu thùa má ướt

Mắt dịu ngọt đúc từ rừng ngọc bích

Hay linh hồn trăm phiến đá chân tu

Sao người về mang trọn một mùa thu

Với mây trắng lênh đênh của những chiều nguyệt tận

Những câu thơ dài ngắn bất chấp, nối tiếp nhau êm xuôi như tiếng bồ bịch dỗ nhau khi tình chưa sóng gió. Dẫu vậy, ngọt ngào thì có nhưng xin xỏ thì không. Còn chữ nghĩa thì quả tình là bậc thầy lãng mạn. Chữ nối chữ như từng lượn sóng vổ tràn tình ý ra khỏi từng câu thơ. Cùng lúc, thi ảnh thoát ra lập lờ như trần thế với huyển mộng chỉ là một. Hết biết. Vậy đó mà tựa bài thơ chỉ độc nhất có một chữ, cụt ngủn, “ĐẸP”. Gọn bâng. Chắc nịch. Y như tiếng hô quân khi tập lính. Hổng chừng vậy mà khi lỡ nghe rồi là răm rắp tuân theo, cứ thả hồn như bèo bọt trôi sông, theo sóng trường giang cuộn mình ra biển lớn... Vậy đó mà mê mệt.

Thử nghĩ coi, thơ gì mà như phép tắc của mấy ông đồng bà cốt. Ngay lúc tuổi đời còn non xèo, vốn liếng chữ nghĩa chưa đầy cái lá mít mà cội nguồn của chữ nghĩa thì cỗi đã mấy đời cổ thụ, vậy mà vô tình đọc thơ rồi là y như bị hớp hồn, xua vào một cõi huyển mơ huyền ảo. Mà thực tình cũng chẳng biết là cõi gì. Chỉ chắc có một điều là không phải cõi mình đang hiện hữu. Được cái là dẫu ngu ngơ cũng biết tác giả đang tả dung nhan của một mỹ-nam-tử. Ngặt một nỗi vốn quen đọc Truyện Tàu của nhà xuất bàn Tín Đức Thư Xả mà người-đẹp-namphái vẫn thường được miêu tả như Phan An-Tống Ngọc, kiểu da-trắng-môi-son như con gái, làm như mụ bà đã lỡ tay nắn lộn. Bởi vậy, lần nầy, chạm mặt rồi là y như bị... coup-de-foudre không bằng. Hóa ra nam tử có cái đẹp khác. Không thu hút hồn người vào cái chỗ chật cứng bó rọ của thân xác, mối mai của đọa lạc. Mà ngược đời, làm như lại có lực ly tâm, đẩy ngược hồn người tới một cõi phiêu bồng, vượt bỏ hết mọi ranh giới của cõi lụy. Ở đó là một cái ĐẸP như thị, trần trụi, không điểm xuyết cũng chẳng y trang. Ở đó là cái THẬT, không ngụy tạo, hay lấp liếm... dễ làm hoa mắt thế gian, vốn vẫn được coi như một sự gian dối cần thiết. Nhất là, như một phát giác kỳ diệu, qua những câu thơ với giọng điệu trầm, lắng, đọng... mà lại làm toát ra những hình ảnh, vừa động vừa tĩnh, như trong động có tĩnh trong tĩnh có động. Thứ hình tượng có có không không làm thơ lung linh như một dụ ngôn ẩn mật. Từng thi ảnh như một sự phát tiết tự nhiên dù có chọn lựa mà không lộ ra kỹ xảo. Một cái đẹp-không cần làm điệu, không cần quảng cáo như thứ xun xoe hà rầm ngoài chợ đời nhí nhố. À há, cả một bài học về cái-đẹp-tự-thân, một sự khiêm cung... tuyệt diệu. Y như thứ chân lý đã bị che giấu tự ngàn đời: THẬT=ĐẸP.

Mắt dịu ngọt đúc từ rừng ngọc bích

Hay linh hồn trăm phiến đá chân tu

Sao người về mang trọn một mùa thu

Với mây trắng lênh đênh của những chiều nguyệt tận

Là gió trăm cây hay là cồn nước đọng

Người không cười mà hoa cỏ gói trong tay

Đường áo màu viền trắng cổ thơ ngây

Màu sắc thời gian người thu tròn giữa áo

Sự khiêm cung một-cách-ngang-nhiên đó hiển hiện trong cung cách của bài thơ. Dẫu câu dài ngắn bất kể y như hơi thở vô chừng mỗi khi đời trở chứng, thơ vẫn toát ra cái vẻ bình yên tĩnh lặng. Mỗi chữ phát một âm riêng, từ phù bình thanh chuyển qua trầm bình thanh. Và ngược lại. Chỗ đáng nói là dù cho “phù” hay “trầm”, âm độ của những chữ nối nhau không quá cách biệt làm câu thơ đọc lên nghe như tiếng rù rì rủ rỉ mình-nói-mình-nghe, kiểu như cách nói khéo làm-thơlà-làm-cho-mình, sau đó mới tới phiên người-thiên-hạ. Dẫu có rao tặng ai kia đi nữa. Tiếng vọng của thơ nghe đều đều như tiếng kinh cầu. Âm trầm âm bổng không giống nhau mà không quá khác nhau. Từng âm nối nhau giữ nguyên nồng độ của cảm tính, như một khúc tự tình với chính mình. Đọc cho hết bài rồi sẽ thấy. Khi luật lệ đã bị phá vở, dứt bỏ hết mọi câu nệ thi pháp với mớ ngữ vựng thường tình và vần điệu khuôn khổ, thi ảnh thoát ra khỏi nhản quan quen thuộc với những thiên kiến, cảm nhận sẽ thoát ra khỏi cái khung cũ kỷ đã ghìm hồn người vào chỗ biếng lười, cái ĐẸP sẽ hiện ra lồ lộ tới độ... dẫu có cọ vẽ cũng không họa lại được từng nét chân dung. Một vẻ đẹp không-giống-ai phá vở mọi ước lệ vốn đã được lập đi lập lại tới phát nhàm. Không có những nét đột phá bất ngờ mà cũng không nhập nhòa tới nỗi khuất lấp. Rất an nhiên mà lại như toát ra hấp lực khó cưởng. Tuyệt vời từ đó. Đọc lên thành tiếng, âm vị nghe ra từ tốn không có tiếng sắt tiếng vàng chạm nhau, thi ảnh chập chờn làm lộ rõ bóng hơn hình... vậy mà sao tự trong thâm tâm, nơi riêng tư và thầm kín nhất, trung thực nhất sẽ vọng lại tiếng hối thúc, thứ hối thúc từ trong vô thức mà người ta không thể từ chối để xác nhận cái ĐẸP hiển nhiên, như thị. Hiển nhiên, như thị mà lại vô hình vô sắc. Đường cong nét gảy dẫu chỉ được mô tả một cách mờ ảo mà sắc diện tổng thể rốt lại như nhãn tiền. Nhãn tiền mà lại bất khả họa hình họa tướng. Chính vẻ huyền nhiệm đó tạo ra thứ hấp lực y như mặt trăng thúc hối thủy triều làm người đọc thơ thấy mình như hệ lụy. Những câu thơ bay lượn, lãng lướt họa hình người không rõ nét cũng không màu mè... vậy mà, ờ, sao như có sức cảm hóa, làm động đậy những con tim còn hơ hớ tuổi xuân. Gì thì gì cũng một tiếng chắc lưỡi thay cho một lời tán thán. Khi đó, lòng người có cơ hội mở ra thay vì khép kín. Vẻ đẹp của núi đứng thẳng chọc trời mà lại lấp lửng dáng cuồng lưu sắp sửa cuộn mình ra biển lớn. Một cái đẹp nam tính, tự tại không cần phải tỏ bộ hay làm dáng. Như mùi thơm của một đóa hồng. Hữu xạ tự nhiên hương. Cái đẹp nguyên thủy, tinh tuyền, không nhờ vả vào những đắp đổi phù du... làm cái đẹp trở nên một thứ chân lý, không cần biện bạch. Và từ đó, như một mầu nhiệm có sức phủ dụ, cảm hóa, xóa bỏ đối nghịch... Biểu tượng mới lạ đó là cõi đời vô biên, cõi lòng vô lượng, không tự cao nên không tạo ra tự ti, xóa bỏ mọi biện biệt nên không có tị hiềm, ganh ghét. Và như vậy chính cái đẹp tự thân đó là biểu tượng của lòng kiêm ái, sẽ là sức mạnh vô hình xóa bỏ hết mọi đối-đãi nơi cõi ngoài phiền trược.

Có quá đáng không khi nghĩ rằng chính CÁI ĐẸP có khả năng xoa dịu những buồn phiền cùng lúc nâng đở tinh thần của thế nhân, những khi đời trở chứng. Mỗi cái đẹp như là biểu tượng của một niềm hy vọng. Từ đó như vọng lại một tiếng gọi vô thanh nhắc nhở lòng khoan dung, sự độ lượng... Đó sẽ là liều thuốc tiên làm giảm bớt căng thẳng để gợi lên sự cảm thông, hóa giải những biện biệt, dung hòa những đối cực... Ít ra cũng làm cho bộ mặt của thế gian bớt phần cau có. Có lần Dostoïevski, nhà văn của nửa sau thế kỷ 19 đã viết trong tác phẩm L’Idiot rằng “ La beauté sauvera le monde “ Cái đẹp sẽ cứu vãn nhân loại. Dĩ nhiên, câu nói của bậc văn hào có thể giải thích bằng nhiều diễn giải khác nhau, nhưng cần gì chỉ bấy nhiêu thôi đã đủ. Trước một nụ quỳnh hoa vừa sực nở giữa vườn khuya, ai không thấy lòng thanh thản. Mọi hỉ, nộ, ái, ố phút chốc như tiêu tán. Còn nhớ không, có lần sư Mãn Giác, giữa cái tĩnh mịch của đêm lặng giao thừa, đã phán mấy câu thơ mà làm tỉnh thức cả và thiên hạ. Mạc-vị-xuântàn-hoa-lạc-tận-Đình-tiền-tạc-dạ-nhất-chi-mai. Chẳng có gì phải tuyệt vọng vì rồi ra, hoa còn nở thì đời còn đáng sống. CÁI ĐẸP sẽ cứu độ chúng sinh.

Hơi thở mới nguyên của đồng tiền mừng tuổi

Tôi nhìn người ngóng đợi mắt lên ba

Người về đây có phải tự trời xa

Với nét mắt vòng cung của cầu vồng che mưa nắng?

Cả bài thơ rồi như một chiếc cầu vồng bắt ngang lưng trời ngay sau cơn giông bão. Như một hứa hẹn cho một lần nắng mới. Lòng người như bếp than riu riu được hà hơi, rồi sẽ bén lửa.

Chẳng những vậy thôi, hổng chừng cái đẹp còn có sức truyền nhiễm như cái đám virus thời nay vậy. Nhưng thay vì hại người, cái đẹp sẽ cứu vớt người qua từng cơn đọa lạc. Điều đó gần như đã được minh chứng qua lịch sử, nếu chịu hiểu ngược lại. Kiểu cái chuyện hăm he khi đem nhan sắc của quí bà quí cô ra hù dọa đám đàn ông con trai -Sắc bất ba đào dị nịch nhân, sắc đẹp (gái) không có sóng mà nhận chìm người ta (trai) như chơi. Rõ là cường điệu. Có điều từ chuyện người đến chuyện ta, chuyện lặt vặt đến sử tích đã minh chứng ít nhiều thứ vũ khí chết người đó. Mà nếu vậy, y như cuộc đời luôn có hai mặt, nếu cái đẹp đã đắm chìm được người thì cũng có thể cứu vớt người được vậy.

Dù về đâu tôi xin đừng chậm gót

Để làm gì cho mỏi mắt trần gian

Có bao giờ tôi sẽ phải làm quen

Lời ngỏ ý sẽ là kinh cầu nguyện...

Quả vậy, thử nghĩ lại coi trong cái cõi đời không lấy gì làm vui cho lắm này, nếu không nói là... buồn tênh, giả sử nếu không có những cuộc săn tìm CÁI ĐẸP mà thiên hạ gọi là NGHỆ THUẬT thì sẽ còn buồn biết mấy nữa. Và như vậy, từng ngày nối từng ngày, tháng tháng, năm năm... người ta lấy gì để mà sống với. Dĩ nhiên, không khí dù có ô nhiểm vẫn còn đủ để thở ra hít vô, gạo thóc, lúa mì, bo bo... couscous, quinoa... hay thịt cá... cũng chưa thiếu để làm đầy bao tử. Có điều, với bấy nhiêu đó dường như chưa đủ cho thiên hạ sống còn, nếu không có... một món phụ trội mà gần như là thiết yếu. Đó là thứ có thể coi như vô ích, vô dụng nhất... đó chính là Nghệ Thuật. Mà nghệ thuật chính là phương tiện đi tìm... CÁI ĐẸP. Nghĩ lại coi, thế giới này sẽ tẻ nhạt biết mấy nếu không có nụ cười ngàn năm không hở môi, La Joconde của Leonard de Vinci... không có búp sen e ấp trong sương mờ Giverny của Monet... không có những dạ khúc của Chopin hay mộ khúc của Schubert... không có đêm qua bến Tầm Dương nghe gảy tỳ bà của Bạch Cư Dị... những vần bằng-trắc ngọt ngây như đường phèn của lục-bát Nguyễn Bính, màu xanh lục trong tranh của Thái Thủy, những câu thơ bảy chữ như rồng bay phượng múa của Vũ Hoàng Chương, những câu văn xuôi ngược như nước lớn nước ròng của Mai Thảo, Nguyễn Đình Toàn... không có Trương Vô Kỵ đòi vẽ lại chân mày cho Triệu Minh của Kim Dung thì cái đám sinh viên ở Sài Gòn những năm 60-70 lấy gì mà thêu dệt với mấy cô nữ sinh Gia Long, Lê văn Duyệt... v.v... Và v.v... Và v.v... Nếu không có nghệ thuật điện ảnh, thiên hạ sẽ lấy gì viễn mơ nếu không có Star Wars của George Lukas, mấy bà mấy cô làm sao cười khóc hả hê nếu không có nghệ thuật cải lương hát xướng từng đêm để tạm quên đi mấy tờ giấy bạc cứ lo cắc củm từng ngày. Nếu không có... Nếu không có... Thế giới này hẵn sẽ buồn biết mấy. Mà cái buồn chính là loại độc dược... độc nhất trần ai, gần như không có thuốc chửa. Ngoại trừ mấy món thuốc an thần có tên gọi là “nghệ thuật” kể trên. Chính CÁI ĐẸP mà Nghệ Thuật đã trần thân tìm kiếm để đem về o bế lòng người, tạo ra những NIỀM VUI vẫn là món thuốc dưởng sinh cần thiết cho loài người đã quá ư già cỗi và mòn mỏi phong ba.

Vậy thì còn chờ gì nữa mà không vét cạn lòng tụng ca CÁI ĐẸP. Kiểu như bài thơ ĐẸP của NGUYÊN SA.

Nên chăng ?

........................

Dông dài cho đã rồi trở lại chỗ lẽ ra phải... bắt đầu. Rất lạ. Nghĩ lại coi từ hồi xưa hồi xửa, từ lúc mà thiên hạ bắt đầu thơ... thẩn, thơ gần như “ngón nghề” của phái-thứ-nhất dành để tụng ca phái-thứ-hai. Từ bên Tàu qua tới bên Tây, cũng như ngay tại cái xứ ngàn đời giặc giã, từ ông thi sĩ đến anh học trò học đòi... mỗi lần con tim động đậy, thiệt giả bất phân, mà nổi hứng... làm thơ chín mươi chín phần trăm là bắt nguồn từ một mái tóc xõa, một nụ cười mím, lắm khi còn tục tử hơn nữa, chữ nghĩa phát cuồng chẳng qua chỉ vì mớ thịt xương trần tục. Nghĩa là đối tượng phải là ở phía-bên-kia, cái phía mà mới thoáng qua cứ tưởng phải là thù nghịch vì mọi thứ đều ngược ngạo, từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài... Ấy vậy mà rồi thơ phú cứ bay ra nườm nượp để tô thêm son điểm thêm phấn, chăm chút tới từng sợi tóc rối, nắn nót tới từng khóe miệng cười, xum xoe tới từng vạt áo hồi xưa dài ngoằn rồi có lúc cắt ngắn theo kiểu... mini. Thiệt vậy, khỏi cần vắt tay lên trán cũng nhớ rõ như in. Trước như sau, gần như chín mươi chín rưỡi phần trăm, đàn ông con trai làm thơ là để gieo tình vào đám đàn bà con gái. Từ đó, hay dở bất phân, thơ như chất xúc tác cần-và-đủ để làm dậy lên thứ men tình bí hiểm. Mà cho dù, dẫu không xuất phát từ cơn khủng hoảng của con tim, thiên-hạ-đàn-ông làm thơ là cũng để mô tả hay ca tụng một nhan sắc nào đó, ở bên kia lằn ranh phái tính. Kiểu như Lý Bạch, người của ngàn ngàn năm trước đã vẽ vời vân-tưởng-y-thường-hoa-tưởng-dung khi chạm mặt với Dương Quí Phi. Hay gần gũi hơn như khi ông Đinh Hùng có lần đã chết-giữa-môi-hôn của Kỳ Nữ đến nỗi phải đặt-em-lên-ngôi-thờ-nữ-sắc... Mà thiệt, thử nghĩ coi, để xúc động đến nỗi phát tiết ra thứ chữ nghĩa tuyệt tận đến vậy thì đối tượng chẳng những phải là tuyệt thế, mà thiết yếu là phải nghịch đảo với chính mình mọi thứ, mới đủ sức đánh động con tim, khoáy xoáy bộ nảo làm bật tung ra thứ chữ nghĩa đáng-gíá-ngàn-vàng. Thói đời xưa nay vẫn vậy.

Vậy mà lạ ghê, quả một kỳ tích. Đây là lần đầu tiên mới có những vần thơ của một nam nhân đề tặng cho một... nam nhân. Mà thơ phải nói là... thơ vô cùng vô tận... thơ. Hẵn đã thân thiết còn hơn Bá Nha với Tử Kỳ. Mà đãi tri âm tri kỷ tới vậy xưa nay đã có mấy ai !

Chắc tại vậy, với bài thơ ĐẸP từ nãy giờ cứ dông dài mà dứt ra không được. Mà đọc lại cũng có thấy giải bình gì được đâu. Thơ của người vẫn là thơ của người. Người-đẹp trong thơ vẫn mờ ảo... liêu trai. Mắt mũi tay chân vẫn... hình sương bóng khói. Nếu bất ngờ gặp nhau giữa phố chắc mạnh ai nấy đi vì làm sao mà hồi ức cho kịp mớ đường nét quá ư là siêu thực. Cũng đành thôi. Cái đẹp nói chung vẫn mãi là một bài toán đố không có đáp số. Cái đẹp trong bài thơ là một thứ nhan sắc trong muôn vàn nhan sắc ẩn ẩn hiện hiện giữa cõi đời ô trọc này. Nhận cho ra cái đẹp đã là hạnh ngộ. Và là một sự tương tác kỳ diệu, không cần lời giải thích. Xuân Diệu. Ai-đem-phân-chất-một-mùi-hương. Vã lại, thêm một lời phê phán trần tục có phá vở mầu nhiệm đó chăng ! Có phải lẳng lặng mà chiêm ngưởng mới là thượng sách. Thôi, những lời đã lỡ thì cứ coi như gởi-gió-chomây-ngàn-bay. Chẳng qua, lắm khi cũng vung tay quá trán !

Ngắm nghía, ngâm nga, mà ngẫm nghĩ rồi phải ngỡ ngàng mà ngại ngùng thú nhận rằng... kẻ hậu sinh quả là không đủ chữ để bình thơ của một khách tài hoa... quá đỗi. Chỉ biết xin thêm một lời để ngậm ngùi than thở “... Sao Người bỏ đi chi sớm để THƠ nay không còn được như THƠ xưa... *

Cao Vị Khanh

* ông NGUYÊN SA mất ngày 18 tháng 4 năm 1998 .

-TÁI BÚT Thiệt ra cái chuyện ĐẸP-XẤU xưa nay vẫn là đầu mối tranh cải dài dài khó mà dung hòa cho được. Chuyện đó hoàn toàn tùy thuộc vào thẩm mỹ quan của từng cá nhân một. Thẩm mỹ quan lại tùy thuộc vào bản chất mà bản chất lại tùy thuộc vào... ông trời. Trời đã biểu vậy thì đành vậy. Có thể thêm thắt, sửa đổi chút đỉnh từ giáo dục, từ xã hội... Có điều thứ ảnh hưởng ngoại lai rồi cũng chỉ là những đắp đổi như lớp verni mỏng dánh, cũng khó mà thay đổi hẵn đường nét màu sắc nguyên thủy. Bởi vậy nói chuyện ĐẸP-XẤU y như ngồi-buồn-vọc-nước-giởntrăng... Có điều không nói thì chẳng lẽ lại cứ... ngồi-buồn... Thôi thì nói vậy thì hay vậy, tới đâu hay tới đó. Mà rồi sẽ cũng chẳng... tới đâu !!!

BUỒN XƯA

Còn những hình xưa lạnh bóng thầm.
Đàn trăng treo mỏi tự trăm năm
gối chăn xô lệch mùi hương lạt
đợi bóng phi về tóc rối trâm.

Còn những tình phai đọng gót hài.
Áo hoàng hoa phủ lạnh đôi vai
người quên từ độ quân vương trích
bước hững qua đời tựa khói bay.

Còn những bờ đêm lạnh tiếng huyền.
Ghé Tầm Dương nhớ hận muôn niên
áo xanh Tư mã vai còn ướt
suốt dọc Trường giang dậy sóng phiền

Còn thuở uyên bay lạc cõi ngoài.
Tóc thề ai trả nợ duyên ai
biết thân rẻ rúng loài hoa dại
thà hiến tình quân chút nhụy say.

Còn những người đi chẳng thấy về.
Những bồ mỹ tửu lạnh môi tê
qua sông Dịch trắng thù chưa trả
kiếm gãy cờ tan rợn bốn bề.

Còn những thề xưa lạnh ước nguyền
những tình hư sẩy tựa thai non
những sông suối tẻ về trăm ngã
những cánh bèo trôi dạt sóng cồn.

Chẳng thấy về đâu người thiên cỗ
tấm lòng liên ái nghĩ man man !
Bao nhiêu chim mõi về chung tổ
còn lại hồn hoang, hàng nối hàng !
....................................
c a o v ị k h a n h

Hai bờ vai em nhỏ

cho tay nối mênh mông

Hai bờ môi em đỏ

cho nụ nở tình hồng

Hoa vàng đà mấy độ

rụng cánh mấy lần sông

Em nửa đời trắc trở

Tôi cạn kiềp lưu vong

sao ngày xưa gặp gỡ

không hẹn để chủy chung

để bây giờ yêu khổ

thương nhớ đến chạnh lòng

Ôi cuộc tình trễ hẹn

để đời ta hư không

cvk

Khi “Nàng” được tiến cung, suốt từ trong nhà ngoài ngõ đến làng trên xóm dưới, tuốt lên tới tận chốn kinh đô hẳn là vang rân tiếng xuýt xoa chắc lưỡi, tán thán tài sắc nghiêng thành đổ nước đó. Mà chắc cũng không thiếu tiếng xì xào nguýt háy của đám chị em quen thói tị hiềm...

Từ đó, cả một con đường vương giả trải dài ra trước mắt ngóng chờ gót chân son với hài gấm thêu hoa, dẫm lên từng bước để tới cõi hạnh phúc tuyệt cùngnơi cung vàng điện ngọc. Chuyện không mô tả rõ ràng nơi ăn chốn ở. Nhưng cũng dễ dàng nghĩ lan man tới ba cái chuyện Tàu theo kiểu cung A phòng của Tần Thủy Hoàng đã bị Hạng Võ Sở Bá Vương cho phóng hỏa, đốt suốt ba tháng trời mà lửa cháy hoài không chịu tắt. Mà cho dẫu nếu không vĩ đại tới vậy thì cũng cỡ tam cung lục viện với đủ thứ lòng thòng như long nhan, long thể, long sàng, long ỷ, long bào... Chốn thâm cung mà dẫu cho có thọ tới răng long đầu bạc, quí nương nương thuộc loại lục lục thường thường cũng không bao giờ ngấp nghé tới được. Nói gì tới chuyện phụng hiến hết mình hết mẫy cho mình
rồng trên long sàng.

Chỉ có “Nàng” mới được vậy thôi!

Muốn được vậy giữa muôn hồng ngàn tía hẵn nhan sắc “Nàng” phải là tuyệt thế lại thêm có khả năng phù phép làm mê hoặc mắt người đến nỗi ngó-mây-mà- ngỡ-đâu-xiêm-áo, ngắm-hoa-lại-tưởng-mặt-trang-đài. Kiểu như ông thi sĩ đời Đường đã xưng tụng một tuyệt thế giai nhân khác. Còn mấy cái vòng số 1 số 2 số 3 thì khỏi phải nói. Đâu vào đó, không dư một ly, không hụt một chút nhẻo. Có thể nói “Nàng” là một tuyệt phẩm, một thứ “chef-d'œuvre”- của bộ môn điêu khắc mà khổ nỗi, nếu đục đẻo bằng tay trần tục thì dẫu cả một đời sáng tạo cũng chỉ
hoài công. Đó chỉ là mới đứng về phía nghệ thuật mà đắm đuối. Còn nhìn từ phía đời-thường, thì thôi cả một kho vũ khí chết người vốn đã tiềm ẩn trong từng ly từng phân da thịt, cỡ như mấy ông Tàu già hồi xưa đã có lần báo động. Sắc bất ba đào dị nịch nhân. Tạm dịch là sắc đẹp không có sóng gió mà nhận chìm người chết đuối như chơi. Bởi vậy, muốn tả thêm nhan sắc “Nàng” mà nghĩ tới nghĩ lui rồi lại ngại ngùng biết mình không đủ chữ. Thôi mượn bậc thầy thời loạn lạc cuối thế kỷ 18, vốn dòng quí tộc, cháu ngoại của chúa Trịnh Cương, ông Ôn
Như Hầu Nguyễn Gia Thiều mà tả cho chắc ăn. Chớ để lỡ vụng về làm hao hụt thứ sắc-nước-hương-trời, tội chết.

Nghe nè.

Trộm nhớ thuở gây hình tạo hoá,
Vẻ phù dung một đóa khoe tươi;
Nhụy hoa chưa mỉm miệng cười,
Gấm nàng Ban đã lạt mùi thu dung.
Áng đào kiểm đâm bông não chúng,
Khoé thu ba dợn sóng khuynh thành.

Đếm tới lui có 44 chữ thôi mà tuyệt thế giai nhân hiện ra mồn một. Phải nói là nếu so với những hoa hậu hoàn vũ thời nay coi như cũng ăn chắc. Nghĩ coi trên đời này có gì tuyệt trần hơn bông hoa, kể cả... hoa dại bên đường. Bởi vì hoa là kết tinh của một đời cây cỏ dầm sương giải nắng, với thói quen ẻo lả mỗi bận có gió thoảng qua, lại còn e ấp thứ tinh chất nhiệm mầu của mùa màng đất đai sông nước mà ong bướm cứ thi nhau hút nút mút mùa. Biết bao nhiêu gò gẫm nắn nót của mưa xuân nắng hè đã thi nhau o bế tấm thân mảnh mai đó để có lúc... hé nụ
rồi nở hoa. Tỷ như thứ hoa bên đường mà ông Trần Thiện Thanh có lần gọi là Hoa Trinh Nữ, mới thoáng thấy thôi vua đã rước về phong làm hoàng hậu. Nói gì tới “Nàng” ở đây, riêng một mình đã kết tụ tới cả mấy loài hoa. Mà toàn là loại hoa sang cả. Phù dung. Đào hoa. Thược dược. Hải đường. Đồ mi... Rõ ràng “Nàng” ở đây sở hữu một loại nhan sắc... đứng trên cả và thiên hạ thuộc pháithứ-hai-deuxième sex. Thứ nhan sắc có quyền lực thôi miên, hớp hồn người lúc nào không hay, kể cả cái đám vô tình vô cảm như mớ chim chóc cứ lăng xăng bay tới bay lui, hay ba cái loài suốt ngày cứ lặn lờ dưới nước như cá mà cũng phải xây xẩm mặt mày. Chìm đáy nước cá lờ đờ lặn.

Lửng lưng trời nhạn ngẩn ngơ sa! Đẹp hết biết luôn! Chim cá mà còn vậy huống chi là cái đám nhân sinh
với cặp mắt lớn hơn cả trăm lần mắt cá mắt chim. Và một trái tim cứ hay thổn thức bất tử.

Ấy là chưa kể tới mấy món phụ tùng khác cở như thơ văn, đờn ca múa hát kể cả rượu chè, thứ nào cũng hàng số một. Có điều mấy thứ kể trên cũng khó mà tiếp cận trực tiếp, nếu là người dưng nước lã. Chỉ có phần ngoại diện là thiên hạ ai cũng được hưởng ké. Kể ra cũng đã là phước lớn của đám phàm phu tục tử.

Nhưng rồi dưng không lại chợt nghĩ, chẳng biết có bi quan quá hay không. Thử nghĩ coi có phải? Vóc dáng, mắt mũi, tóc tai... lồ lộ ra đó, sao giống hàng bày ngoài chợ ai cũng ngó, cũng ngắm nghía, dù là len lén trộm nhìn hay sững sờ chết điếng. Nhan sắc đổ quán xiêu đình đó sao rồi cũng như mấy tấm bảng quảng cáo, mà bây giờ “người-tiên-tiến” gọi là “khuyến-mãi”! Chưng bày hoa hòe hoa sói cũng chỉ để mà mắt thiên hạ, cốt để dẩn dắt tới một mục đích ẩn mật hơn mà kẻ qua người lại cũng đã lắm lần... lọt lưới. Bỏ tiền ra mua sắm. Hay
trộm cắp. Hay lươn lẹo gạt gẫm. Bất kể. Mà bằng cách nào thì cũng vì một lý do duy nhất. Chiếm đoạt cho được thứ giá trị tiềm ẩn ở bên trong, ở đằng sau cái dáng vẻ bên ngoài. Giả dụ như người ta thi nhau đeo vàng vì vàng tượng trưngcho sự giàu có. Chớ cặn cùng thì vàng cũng là một thứ kim loại như đồng như sắt vậy thôi! Nghĩ tới nghĩ lui, càng nghĩ càng thấy oan khuất cho hai tiếng ”hồng nhan”. Rõ ràng “Nàng” ở đây với nhan sắc đó rồi ra chỉ là một thứ giá trị rất đỗi tượng trưng. Nhan sắc đó như một thứ môi giới, mà còn hơn nữa như một thứ
thúc bách, xúi giục thiên hạ truy tìm tới một cõi rất mực siêu hình. Kiểu như Lưu Thần Nguyễn Triệu, mãi mê với núi non sông nước mà lạc bước tới cõi đào nguyên vậy đó. Như vậy, cõi cấm thiên thai mới là điểm đến. Còn núi đèo thắc thẻo, vực thẳm sông sâu rốt lại chỉ là những o ép, dụ dỗ cho khách đường xa lặn lội dặm trình.

Rõ là bí nhiệm, cõi huyền vi. Lấp la lấp lửng có có không không. Càng nghĩ càng động lòng trắc ẩn. Rõ ràng thực thể đó, dẫu có tô son điểm phấn đến đâu thìcũng chỉ để biện minh cho một viễn tượng rất mực ba đào, thuộc loại ý-tại-ngônngoại! (Nói vòng vo như triết ly ba xu. Mà truy lại lịch sử nhân loại từ nguyên thủy tới nay vẫn minh chứng như vậy). Nghĩ lại coi, có phải. Bởi vì, xét cho tận cùng, ngoại diện rồi ra cũng chỉ như rượu khai vị, nhắm nháp cho rạo rực thêm cái bụng đói. Kiểu như chào hàng vậy đó. Hoặc như khi nhớp nhép cái miệng khi
đút ăn cho em bé. Vậy thôi. Nói cho kiểu cách hơn thì như là một thứ tay vịn đểdắt đưa người ta qua cầu. Vấn đề là qua sông cho được để tới bờ bên kia. Chớ cầu xi măng cốt sắt hay cầu tre lắt lẻo thì cũng cùng một tác dụng. Hay triết lý hơn nữa kiểu mấy ông Mác-Xit lý luận về sự tương quan giữa công cụ và cứu cánh, nôm na gọi là mục ̣đích và phương tiện. Nhan sắc chỉ là công cụ (phương tiện) để đưa đẩy tới thứ cứu cánh (mục đích) mà người ta mơ ước. Để đạt đượ mục đích thì có kể chi tới phương tiện- kiểu như cộng sản hay đánh giặc theo lối
biển người thí quân bất kể là vậy đó. Hay như Alain de Lille đã khẳng định ngay từ thế kỷ 12 rằng “mọi con đường đều dẩn tới La Mã”. Đường lội suối qua sông hay đường leo núi trèo đèo gì cũng để tới cái chỗ muốn tới. Sự đời vốn vậy. Biết vậy mà chừng đọc tới hai câu cuối của đoạn thơ rồi bỗng giựt mình. Trời, thẳng thừng vậy sao. Hổng thèm quanh co uốn éo làm bộ làm tịch chút nào hết. Quả là cao thủ. Đúng là “tay chơi” thứ thiệt. Chỉ với 14 chữ tiếp theo, gọn bâng mà làm vở tung cả một trời mộng ảo. Kẻ hậu sinh đang mơ màng theo nhan sắc giai
nhân bỗng giựt mình như ngộ đạo. Rõ ràng như công án ngón-tay-chỉ-trăng vậy.

Cái tìm là trăng chớ hổng phải là ngón tay. Hết sẩy!

Bóng gương lấp ló trong mành,
Cỏ cây cũng muốn nổi tình mây mưa!

[ Mây là mây. Mưa là mưa. Mà hể mây mưa ghép lại là coi như có... “sự cố” dầm dề. Chuyện có vậy cũng chỉ vì từ lâu, lâu lắm, người đời xưa đã bày đặt chuyện Sở Tương vương tới đất Cao Đường, nằm mơ thấy một người con gái đẹp xưnglà thần nữ núi Vu Sơn tới ăn nằm với mình. Mà chuyên môn của bà thần này là sớm làm mây tối làm mưa. Từ đó chuyện mây mưa là cách nói mí mí đến cái chuyện thiên hạ ai cũng háo hức để rạo rực nghe... mà cũng thường hay khoác tay kêu... “em chả em chả” ]

À ra vậy! Thì ra vậy. Mặt hoa da phấn, chân mày lá liễu, môi son, răng ngà, tóc đen mun như mây đùn ngày giông bão hay ưng ửng nâu vàng khi trời ngã xuống hoàng hôn, thả dợn sóng hay búi tó, thắt bính hay lưng lửng bờ vai, mười ngón tay búp măng, eo thon, chân dài trường túc, v.v... và v.v... rồi ra chỉ là những công cụ để o ép, để nhử mồi, để đưa đẩy người thiên hạ tới một cõi trời không yên tịnh chút nào. Cái cõi mây mưa lênh láng, gió máy giựt ngược. Nói gì tới chuyện sút xổ xiêm y! Đến cái lúc lộn lạo đó thì còn gì là phù-dung-như-diện-liễunhư-mi để cứ rêu rao là thương hoa tiếc ngọc!!! Hết nói!

Mà thôi nghĩ ngợi quá rồi đâm ra phe nầy phái nọ. Chuyện hổng phải bây giờ mới có. Chuyện đã ngàn ngàn năm như vậy. Và cũng hổng phải chỉ có một chiều. Bên nói thương hoa tiếc ngọc mà làm vở ngọc đã nhiều. Mà bên-bị-chấnthương-đến-vở-ngọc cũng đã lắm. Chuyện nghĩ ra cũng là loại thường tình, xảy ra hằng giờ hằng phút hằng giây, kể cả hằng tít-tắc nữa là khác vì trái đất vốn quay từng đông sang tây, ở đây sáng thì bên kia tối. Và ngược lại. Nhân loại thức ngủ ngủ thức đều đều. Và sinh hoạt đều đều. Và giận hờn đều đều. Và yêu đương đều đều. Có điều, ở đây, chuyện thường tình mà rồi thành ra oán khúc.

Nghĩ cho cùng mà quá đỗi thương tâm!

Trải dài trên 356 câu thơ mà quý cao tằng cố tổ gọi là song thất lục bát, tác phẩm là một trong những kiệt tác của nền văn học cổ điển, xuất hiện cuối thời Trịnh Nguyễn phân tranh. Cái chuyện làm thơ kể chuyện trời trăng mây nước hay lục dục thất tình ngay giữa lúc giặc giả ì sèo kể ra thời nào cũng có.

Chỉ có điều...

Chỉ có điều ngay khi mà năm tháng còn ở lưng chừng thế kỷ 18, lúc mà tamgiáo-đồng-nguyên với ba ông Khổng, Lão và Phật còn chia nhau trùm lấp khắp phố xá, từ cung điện tới tận hang cùng ngõ hẽm mà bậc vương tôn hạ một cặp sáu-tám ngon ơ. Bóng gương lấp ló trong mành. Cỏ cây cũng muốn nổi tình mây mưa.

Quả nhiên tài hoa thì hay bạt mạng. Cái sự việc mà người văn hay chữ tốt thường hay nói khéo, hay uốn éo chữ nghĩa để thiên hạ hiểu ngầm, hiểu mà làm như không hiểu... cho rõ mặt chính nhân quân tử, vậy mà người thi sĩ ấy đã nói quỵt tẹt ra chẳng chút ngại ngần. Cỏ cây cũng muốn nổi tình mây mưa. Hết xẩy.

Mà chẳng những vậy thôi đâu. Rải rác dọc theo suốt trường thi vẫn lẫn lút một cách công khai những câu thơ tả chuyện cấm kỵ giữa chỗ đông người một cách thản nhiên, rạch ròi và hoa mỹ. Kiểu như ở câu thứ 31-32. Tai nghe nhưng mắt chưa nhìn. Bệnh Tề Tuyên đã nổi lên đùng đùng. Rõ là có-sao-nói-vậy-người-ơi.

Ông vua Tuyên Vương nước Sở vốn mê sắc dục thì dẫu mà có đầu thai lại, cũng chẳng làm sao mà giữ chay tịnh cho được lỡ khi đối diện với người đẹp cỡ đó.

Nhan sắc của nàng cung nữ đã làm động đậy hết cả và thiên hạ, kẻ trước người sau. Tài nghệ của tác giả quả là đi trước thời đại bằng đôi-hia-bảy-dặm. Gọi là tả thực hay tả chân gì cũng được. Miễn là cái thực cái chân đó hiện ra một cách vôcùng huê dạng mới là tuyệt. Những ẩn dụ mờ mờ ảo ảo mà hiện thực như ban ngày!

Trở lại với chuyện đời tư của “Nàng”.

Người ta làm quan phục vụ thiên tử vì học hành đỗ đạt, tài trí hơn người. Còn “Nàng” được tuyển cung vì nhan sắc thì nhan sắc ấy cốt để phụng vụ quân vương. Chuyện phải tới, thì sẽ tới...

Cho tới đêm ấy...

Đêm ấy! ...Cái đêm hôm ấy đêm gì. Bóng đêm lồng bóng đồ mi chập chùng.

Cặp lục bát như thường lệ có 14 chữ miêu tả cảnh động-phòng-hoa-chúc-dạ của “Nàng” với vị quân vương già, trẻ hay sồn sồn cũng chẳng rõ. Chỉ biết là chữ nghĩa mà sinh động không thua gì đồ họa.

Cái đêm hôm ấy đêm gì? Tự thêm dấu chấm hỏi cho ra thể nghi vấn. Đêm gì ?

Bóng đêm lồng bóng đồ mi chập chùng! Thêm dấu chấm than cho đúng độ tán thán.

Ai muốn hiểu sao thì hiểu. Nhưng “hiểu sao” chi cho uổng vậy. Hiểu là lý trí. Thơ phải đọc bằng cảm tính. Tới đây phải nói là xin nghiêng mình bái phục vương giađã phóng tay vẫy bút tới độ tuyệt vời. Đọc mấy câu thơ mà thực chứng còn hơn coi phim Hollywood. Cần gì phải theo chủ nghĩa hiện-thực-xã-hội như mấy ông mác-xít rêu rao. Chỉ với một hồn thơ bay bổng từ những thực chứng thườnghằng giữa đời sống thế nhân là đủ để cho thấy bộ mặt thật của cuộc đời... mộtcách vô cùng thi vị. Lỡ mà có chuyện kiểm duyệt cũng chẳng cần phải tự-ý-đụcbỏ. Chữ nghĩa vần điệu vốn trung tính. Kiểu như tiền bạc. Gặp tay ti tiện thì cắc ca cắc cỏm. Gặp tay hào phóng thì tiền xài như rồng bay, thấy đầu không thấy đuôi. Nếu có lộn lạo là do chính người đọc đồng lõa mà sanh chuyện. 14 chữ.
Mỗi chữ như một cái xác không hồn được hà hơi phù thủy. Chuyện trần tục trở thành huyền ảo, thật-giả bất phân, cảnh vật và người trong cảnh làm như động đậy chớ không chết rục như trong mấy bức tranh treo tường. Thay vì xác định, nhà thơ thả lỏng không gian và thời gian, như một bức tranh không có khung. Đã không có giới hạn hẵn nhiên người đọc mặc tình mà thả hoang trí tưởng. Cái đêm hôm ấy đêm gì ? Hỏi là để gợi tánh tò mò. Mà nếu hiểu như một lời tán tháncũng được. Cái đêm hôm ấy đêm gì! Người ngoài cuộc dưng không rồi đâm ra lấn cấn... Vậy rồi hiện trường hiện ra không sót một chi tiết. Bóng đêm lồng bóng đồ mi chập chùng. Rõ ràng là một cặp đôi: “bóng đêm” là một và “đồ mi” là một bis. Một với một thành hai. Hai nhưng vì “lồng bóng” vào nhau nên thành ra Một.

Là Một nhưng thật ra vẫn là Hai vì từ bản thể cấu trúc mỗi bên mỗi khác. Từ đó, phản ứng mỗi bên mỗi khác. Dẫu vậy, vẫn là Một khi tới lúc cái-thân-Tây-tử-lên chừng-điện-Tô. Thì rõ ràng là một cuộc vượt thoát, bỏ lại thực tại cái một. Haichữ “lên chừng” biểu lộ hành trình từ thấp tới cao. Từ trần gian tới thiên đàng chẳng hạn. Thật ra cũng chẳng biết điện Tô cao tới đâu, có điều theo truyền tích của quí ông viết truyện Tàu thì đó là nơi mà vua Ngô Phù Sai đã cho dựng lên để tận hưởng lạc thú với quí phi Tây Thi thì rõ ràng là một cách nói bóng gió để chỉ trạng thái xuất thần của người trong cuộc. Mượn điển tích để bóng gió mộtvụ thoát tục trong cái đêm rất trần tục đó, cốt để tránh nói đến một chuyện khó nói. Dẫu vậy hiểu đúng là tâm nguyện của người đọc. Rõ là trong sát na nhiệm mầu đó, “Nàng” đã vụt thoát khỏi bờ tục lụy để vút tới cõi... không-có-chữ-để- diễn-tả. Cái đêm hôm ấy đêm gì. Bóng dương lồng bóng đồ mi chập chùng...Sênh ca mấy khúc vang lừng. Cái thân Tây Tử lên chừng điện Tô.

Quả là tuyệt bút, người xưa! Chữ nghĩa của thi ca có khi còn lợi hại hơn cọ vẽcủa hội họa. Trường hợp hai chữ “chập chùng” ở câu thứ 136. Một mà hai. Hai mà một. Quấn quýt nhịp nhàng tới nỗi tác giả phải dùng một từ ngữ tượng hìnhhết biết: “Chập chùng”. Cặp âm “ập” và “ùng” này lạ lắm. Cặp chung với nhau là tạo ra cả một âm thanh và hình ảnh trùng lấp, lộn lạo vào nhau, vừa như lung linh, như tròng tréo, như tới tới lui lui, tới lui mà không rời ra, mà có rời ra rồi như ráp lại tức thì. Tỉ như cặp chữ “bập bùng” - thử tưởng ra hình ảnh “lửa cháy bập
bùng” là ngọn lửa cháy khi cao khi thấp, khi phừng lên khi tụt xuống, khi lan rộngra khi rút khít lại... Y vậy, ở đây hai chữ “chập chùng” là một cực tả cho cái chuyện “bóng đêm” và “đồ mi” một khi “lồng bóng” với nhau rồi là động-tĩnh khó mà biện biệt. Quả là tuyệt kỷ và tuyệt mỹ.

Cúc cung bái phục.

Đọc thơ xưa vì vậy mà rồi sanh lòng cảm thán. Phải chi đường đời êm ả, suông sẻ và nồng nàn như cái đêm hôm ấy thì còn gì để nói. Cung điện dẫu có thành lũy bít chịt cách mấy rồi vẫn sẽ mênh mông hạnh phúc. “Nàng” và chàng rồi như một cặp uyên ương vừa đủ lông đủ cánh, mặc tình mà bay lên bay xuống cõi thiên thai. Đời quả là một thứ trái chín, vừa thơm thịt vừa ngọt nước.

Có điều nếu suông sẻ vậy thì có chuyện gì mà nói. Rõ ràng cuộc đời y như một mụ già khó tánh, sáng vui trưa giận chiều hờn. Chẳng biết đâu mà ngờ. Ai đời giai nhân cỡ đó mà mấy chốc lại rơi vào chuyện rủi may. Hay nói trắng ra là tùy thuộc vào cái đám dê chuyên kéo xe cho vua đi ban ơn mưa móc. Thiệt là tình.

Vậy là coi như đợi... đợi... đợi... chờ... chờ... chờ... Khổ nỗi ba cái loại dê thì cóbiết gì là tình nghĩa. Còn thiên tử thì như hoa-lạc-giữ-rừng-gươm, dẫu mạng đế vương thì cũng đành hoa mắt trước muôn hồng ngàn tía. Đành phó mặc cho dê dẫn lối, bạ đâu vui đó. Người lanh lợi thì rải lá dâu dụ... dê. Kẻ non tay thì bó tay, chịu trận. Kể từ đó...

Kể từ đó dòng đời xoay một trăm tám chục độ. Nào hay con tạo trêu ngươi. Hang sâu chút hé mặt trời lại râm. Phận gái thuyền quyên vốn kín cổng cao tường, trang phục trong ngoài hết lớp này đến lớp khác, một lần được hực hỡ trăm phần trăm dưới ánh thái dương soi thấu tưởng đâu sẽ là mãi mãi. Đường lên thiên thai tưởng đâu đã khai thông, phận mỹ nhân chỉ việc săm soi mặt mày mình mẫy, chờ tiếng “tiểu đòi” mà cung phụng hết mình hết mẫy. Vậy mà chẳng mấy chốc bị bỏ quên một cách đành đoạn. Phần đời còn lại của một người con gái vừa mới là đàn bà, chẳng mấy chốc đã rền rĩ một điệu hờn nghe mà buồn đứt ruột. Trong cung quế âm thầm chiếc bóng. Đêm năm canh trông ngóng lần lần!!!

Cái chuyện chờ chuyện đợi trong đời này thật ra chẳng có gì mới lạ. Ai mà không có lúc chờ xe chờ đò. Kể cả những lần chờ mà vô vọng. Ờ kể cả nhữnglần chờ mà không từng có một lời hẹn. Hay chờ mà chỉ trông cậy vô chuyện hên xui. Y như chuyện đổ xí-ngầu. Còn cảnh ngộ nào éo le hơn chăng khi đem hết cả một đời con gái ra đặt cọc cho cuộc sát phạt đỏ đen của định mạng. Cùng lúc với bao nhiêu người nữ khác cùng đồng cảnh ngộ. Phía bên kia, là một kẻ vốn được coi là con trời, quen thói muốn gì được nấy. Thì coi như thua là cái chắc.

Có được chút ơn mưa móc đã phải coi là may mắn hiếm hoi giữa một rừng hoa bất hạnh. Từ đó, phần đời còn lại giữa thâm cung mênh mông rồi chỉ còn là một tiếng than dài. Cung Oán Ngâm Khúc.

... Đêm năm canh lần nương vách quế. Cái buồn này ai để giết nhau. Giết nhau chẳng cái Lưu Cầu. Giết nhau bằng cái u sầu, độc chưa !...

Từ mặc cảm bị bỏ rơi, lầu vàng gác ngọc cũng trở thành tù ngục rồi đâm ra mơtới một c õi giải thoát siêu hình. Thiên hạ có người phê phán cái chuyện triết lýnày nọ của cô gái tuổi còn non xèo là quá đáng. Chuyện đúng sai xin để quí vị thức giả luận bàn. Có điều dường như có một góc khuất mà người ta bỏ quên.

Hay ngại ngùng quay ngó chỗ khác cho đúng kiểu chính nhân. Lẫn khuất giữa ngổn ngang tâm sự của một người nữ mới vừa nếm được mùi vị của thứ hạnh phúc trần ai đã liền bị tước bỏ, có một thú nhận thầm kín-rất thầm kín, mà không được ai chiếu cố tới. Tội tình biết bao nhiêu. Tại ba cái vụ đạo lý trùng trùng che lấp ba cái vụ phòng the? Do thói quen ép uổng phận gái thuyền quyên ? Cho dù từ khởi thủy vẫn là điều kiện ắt-có-và-đủ để lưu truyền cái giống... người. Nghĩ mà tức, chuyện đời dù nhỏ cỡ đầu kim vẫn cứ moi ra mà bàn tán, cãi lẫy. Còn
thứ chuyện trọng đại gần như là yếu tính của cuộc sinh tồn thì cứ làm ngơ, ra tuồng chẳng dính dáng gì tới! Cho đến nỗi muốn kiếm chữ mà nói cũng thấy ú ớ, cái vụ bị bỏ quên của “Nàng”. Cái thứ, cái loại, cái kiểu... thiệt tình cũng chẳng biết định hình định danh ra sao để mà gọi tên cái vụ thiếu thốn đó cho đỡ phần... “lỗi đạo”. Kiểu như tiếng ”hít hà” vì vị cay nồng làm người ta nhớ hoài sau khi nốc cạn một cốc rượu mạnh. Hay như tiếng xuýt xoa (chắc lưỡi) bật ra từ cửa miệng một cách vô thức ngay khi người ta vừa bị chấn động làm thốn cả lục phủ
ngũ tạng. Chẳng những vậy mà hậu quả lắm khi còn để lại một trầm tích lâu dài. Mài mại như ca dao xứ Huế đã có lần làm gan nói đại.... thứ thương tích vô hình khi so sánh với bị kim đâm... mà làm người ta “nhớ nhau trọn đời”.

Ở đây giữa cung cấm vốn trăm điều cấm kỵ , sau khi đã than thân trách phận đủ điều, bỗng vọng lại một tiếng kêu. Tiếng kêu từ vết thương vô hình mà nghe ra thiệt tình là thảm thiết. Bốn câu, từ câu thứ 321 đến câu 324, cộng lại có 28 chữ thôi mà nghe ra cả một trời oán hận:

Tình rầu rĩ làm ngây nhĩ mục,
Chốn phòng không như giục mây mưa.
Giấc chiêm bao những đêm xưa,
Giọt mưa cửu hạn còn mơ đến rày.

Đọc đi đọc lại mà giựt mình. ... Còn-mơ-đến-rày! Cả một trường thi dài ba trămnăm mươi sáu câu thơ, gom lại rồi

ra chỉ bấy nhiêu thôi đã đủ... oán. Mọi chuyện kêu trời trách đất hay triết lý này nọ rồi ra chỉ là những làm-điệu nhằm để đánh lạc mấy con mắt dòm ngó, soi mói của cái đám gọi là... trưởng thượng, giữa một xả hội cấm kỵ đủ điều.
Rõ như ban ngày ban mặt, chẳng tròng tréo cũng hổng quanh co. Chốn phòng không như giục mây mưa. Giấc chiêm bao những đêm xưa. Giọt mưa cửu hạn còn mơ đến rày.

Ngay lúc trời làm hạn hán mà bỗng đâu mưa xuống thì còn gì bằng. Những giọt nước mưa đó nếu gọi là giọt nước cành dương thiệt tình cũng chẳng có gì quá đáng. Khổ nỗi, mơ thì mơ vậy mà thực tế rồi thì vẫn... khô ran.

Đó, tình cảnh của người tuyệt thế sau khi được tuyển cung cứ tưởng như là được đưa vào cõi mộng là như vậy. Nhan sắc đó với xác thân đó đã có lần được ân cần sủng ái tới độ phải chắc lưỡi xuýt xoa mà tán thán rằng cái-thân-Tây-tử-lên-chừng-điện-Tô. Có điều tưởng vậy mà rồi không phải vậy. Y như cái kiểu lắt léo của cõi đời ô trọc này. Vì rằng yêu chìu kiểu đó thì chẳng khác gì đút móm cho nếm thử món ngon rồi đem giấu biệt, bỏ mặc cho thèm thuồng, chẳng ngó ngàng gì tới. Mà tình cảnh còn ngặt nghèo hơn vậy nữa. Thói thường thiếu bữa cơm thì quơ quào chén cháo. Hết cháo còn miếng xôi. V.v... và v.v... Đằng này thứ thiếu đói này ngặt nghèo hơn gấp bội, chẳng có gì thay thế được. Mà lại là thứ quen ăn hổng quen nhịn !!! Cả một “thảm trạng” cho thân gái mười hai bến nước mới vừa cặp được bến xuân, bén chút vị đời đã phải kềm mình đứng lại bên nây bờ mà trông ngóng.

Ngóng tới ngóng lui, hết chờ rồi đợi, hy vọng rồi thất vọng rồi... tuyệt vọng. Tuyệt vọng vì còn-mơ-đến-rày tới nỗi uất ức muốn...đạp tiêu phòng mà ra.

Tay nguyệt lão chẳng xe thì chớ,
Xe thế này có dở dang không?
Đang tay muốn dứt tơ hồng,
Bực mình muốn đạp tiêu phòng mà ra !

Tới đây mới chính là đầu mối của mớ văn tự dài dòng nãy giờ. Cái chuyện còn mơ đến rày tới nỗi muốn đạp tiêu phòng mà ra quả là cả một phản ứng bất ngờ, có một không hai giữa lúc mà đàn bà con gái còn bị trói chặt trong cái khung tam tòng tứ đức. Hơn nữa, còn được (bị) ở giữa cung vàng điện ngọc. Quả là một ý thức cách mạng đi trước thời đại. Thử nghĩ coi, ngay ở bên Tây, cái chuyện đòi giải phóng phụ nữ còn phải đợi tới những năm 60 của thế kỷ 20 mới được bà Simone de Beauvoir khơi mào trong tác phẩm Le deuxième sex, để rồi được trớn lan sang cả chuyện giải phóng tình dục sau đó. Vậy mà, mới cuối thế kỷ 17, khuất trong chốn hậu cung kín mít ở một nơi chẳng có gì là... tiên tiến, lại có một phản ứng tiên tiến đến... động trời. Bực mình muốn đạp tiêu phòng mà ra. Quả
là hết xẩy.

Dẫu chỉ mới là “muốn” vẫn biểu lộ một ý thức phá cách quá mạng. Chuyện gì mà làm một người nữ vốn vóc ngọc mình vàng, nhất là đã được nuôi dạy theo lối kín cổng cao tường đã phát nổi hung tới vậy. Cái lối hình tượng hóa một ước muốn thầm kín của người nữ thành một hành động vũ lực kể ra là độc nhất. Và động trời. Hẵn nhiên, chắc cũng không ít kẻ chống đối, nhẹ thì bỉu môi mà gắt thì la lối, nạt nộ kiểu cả vú lấp miệng em. Tuy nhiên không ăn mặn làm sao biết khát nước. Mà nhất là khi khát tới khô cổ. Cái đám vốn được lợi lộc tuyệt đối thì tội gì
mà thông cảm cho mất phần. Nhất là một khi đã bị đúc khuôn trong mớ giáo điều đã hóa thạch, dựa trên lối sắp hạng độc đoán trọng-nam-khinh-nữ... tới độ trở thành bản năng thì làm sao cảm được những khúc khuỷu của hồn và xác người khác phái. Bực mình muốn đạp tiêu phòng mà ra. Chịu khó tỉ mỉ hơn chút, bắt chước lối chiết tự hồi xưa hồi xửa, theo kiểu vẻ rắn thêm chân, sẽ thấy chữ “đạp” rất mực đắc địa, thay vì thông thường dùng chữ “đá”. “Đá” nghe ra quá vũ phu không xứng với bậc yểu điệu thục nữ. Vã lại khi co chân đá nghĩa là khoảng
cách còn có chỗ trống. Đằng này, “đạp” là vì vách phòng biểu hiệu cho thứ luân lý hủ lậu đã kềm kẹp tới sát nút, tới hết đường cục cựa. Rõ ràng “Nàng” đã quá tuyệt vọng vì áp lực tư bề của thứ nhà giam ngụy tạo, đã vây quanh bằng tường vách bôi tiêu nồng nực mà còn vì thứ luật đời vô nhân đã ép uổng nàng thiếu thốn mọi bề, đã tước đoạt hết mọi sinh thú, nhất là thứ hạnh phúc sơ đẳng mà lại vô giá của trần gian. Bực mình muốn đạp tiêu phòng mà ra. Câu thơ như một lời sấm truyền. Tám chữ tưởng để xuôi dòng lục bát hóa ra còn như biểu tượng
cho phong cách sáng tác mà sau này người ta gọi là văn chương phản kháng.

Lành thay!
[ Kể ra cũng đáng đời cho ba cái chữ “tòng” với bốn cái chữ “đức” đã một thời trói buộc chị em tới hết đường cục cựa. Chẳng những vậy lại còn ăn hiếp tới hết mức kiểu “Trai năm thê bảy thiếp. Gái chính chuyên một chồng”. Hổng biết mấy ông cụ hồi xưa nghĩ sao mà tuyên bố ngon ơ vậy chớ về mặt nhân quyền đã là bất công quá mạng. Còn trên bình diện nhân sinh, một chọi một chưa chắc ai thua ai. Nói gì tới “năm” cộng “bảy” là “mười hai” thì coi như chỉ có nước chết mà không kịp ngáp. Rõ là kiểu chưa thấy quan tài chưa đổ lệ! ]

Trở lại với hành tung cách mạng của nàng cung nữ. Càng nghĩ lại càng thấy thêm phần “lô-gíc”. Chuyện đạp tung cửa phòng chẳng qua chỉ là hậu quả của một chuổi sự việc thập phần vô lý. Coi nè, sanh con người ta ra ban cho đủ thứ phẩm chất mà thiên hạ gọi là của trời-cho. Rồi tung hô. Rồi o bế. Rồi cho nếm chút chút mùi vị của lạc thú phàm trần. Xẩy cái rồi đem bỏ phế cho đành. Mà còn hơn vậy nữa. Chẳng những bỏ phế lại còn coi như một tác phẩm đã đăng ký bảnquyền, cấm cản mọi tiếp cận. Phải nói là uổng biết bao nhiêu công lao của tạo hóa đã dày công nắn nót, gò đúc -nói gì nếu đem so với số đông không đượcvậy, mãi cho tới ngày giờ này còn phải cất công hầu chực mấy cái cửa hàng xâm mắt, sửa mũi... hay bán thuốc lột da của Đại Hàn. Kể cả cái chuyện nhồi độn cho thập phần hoàn hảo. Cũng phải có thâm ý gì chớ cho phái đẹp bỏ công làm... đẹp. Nghĩ coi, nếu ai cũng như ai thì thế giới này rõ là một cõi buồn hiu.

Vậy thì theo lẽ công bằng, người tuyệt thế phải được hưởng những ưu đãi của trần thế mới phải. Đằng này, mới vừa được nhắm nháp chút cao-lương-mỹ-vị của đời đã bị bắt buộc đai-ết (diet)! Hơn nữa, còn bị cô lập giữa tầng tầng cung điện với lô nhô vọng gác, vây quanh là hàng đàn thị tỳ đồng tính, chưa kể đến cả đám người-khác-phái lo kề cận ngày đêm mà toàn là hoạn quan với lại thái giám. Dẫu cho ngày mấy bữa sơn hào hải vị đi nữa trong khi cái món tuyệt trần tới lịm người thì lại bị cúp ngang xương mà không la cũng lạ. Thử hỏi còn có bất công, bất nhân, bất nghĩa... nào hơn nữa. Tại vậy làm sao mà không gây ra bấtbình, bất mãn... tới nỗi bất chấp triều nghi mà tính đạp tung mấy cánh cửa phòng cho hả tức. Như đã nói, dĩ nhiên chỉ là một câu thơ ở thể giả định. Tuy nhiên bấy nhiêu đó thôi, cũng đủ nói lên sự thật vẫn thường bị ép uổng, giấu kín đằng sau những bức tường gọi là đạo lý, đã cho thấy hậu quả của tình trạng khủng hoảng tâm sinh lý là bức thiết tới cỡ nào. Hình ảnh đạp-cửa-phòng là cả một biểu tượng cho tiếng kêu thầm lặng mà bức thiết của thứ phận người đã bị chèn ép đủ điều đủ cách.

Hẵn là suốt mấy ngàn năm qua, dưới bất cứ thể chế nào, những oán than phận gái rồi ra chỉ nuốt ngược vào lòng. Phải đến lần này, với tài hoa và phong độ tay chơi của bậc tao nhân thuộc dòng vương giả mới có dịp lọt ra chốn dân gian.

Chẳng những vậy còn phanh phui ra ánh sáng thứ chuyện ép uổng cứ giữ chằng chằng trong chốn phòng the. Dù sự thật muôn đời vẫn là sự thật. Và làm người ai cũng như ai, đàn ông cũng như đàn bà, trai gái gì cũng vậy, kể cả phái-thứ-ba mới vừa lộ diện, một khi tới tuổi yêu đương ai nấy đều cần được yêu thương, nhất là yêu thương tới nơi tới chốn, không để cho ngăn sông cách núi, không bỏ sót một chỗ nào kể cả những vùng-sâu-vùng-xa. Vậy mới gọi là yêu đương, là đam mê, là tình lụy!

Với phép ẩn dụ tuyệt vời của hạng tay chơi chữ nghĩa, chuyện phòng the chốn cung cấm làm lộ ra sự thật, cay đắng đến não nùng. Rõ là mồ chôn xuân sắc của bao nhiêu thế hệ gái lỡ sanh ra... mà trời lỡ làm cho nhan sắc. Quả là thế sự oái oăm hết biết. Nghĩ tới chuyện xưa mà lấy làm cám cảnh những bậc hồng nhan đã bị nhục hình nơi cõi mộng. Ơi, đường dương gian sao mà trục trặc, trắc trở đến trớ trêu. Lắm khi thứ không chờ không đợi thì tới liền liền. Mà chuyện mỏi mòn trông ngóng thì cứ bặt tăm. Đọc lên thử câu lục bát Mơ hồ nghĩ tiếng xe ra, Đốt phong hương hả mà hơ áo tàn mới thấy được cái bi kịch của phận người bị tước đoạt hết quyền làm chủ thân xác. Y như chiếc bình bị đậy kín nút mà nước trong bình thì cứ sôi... sôi. Nhịn nhọt thứ gì cũng được mà bắt chay tịnh thứ hạnh phúc lứa đôi đã từng phen trải nghiệm là coi như bị kết án lăng trìkhông bằng. Cái hành động lục chiếc áo cũ đem hơ lại mùi hương mới để mong chờ được người trên đoái hoài cho chút ơn mưa móc, nghĩ ra thấy thảm thiết hết biết! Hồng quần bạc phận tới cỡ nào thì cũng tùy theo bản chất nhưng thảm cảnh tới cỡ này chỉ biểu lộ rõ một điều là cái đám tùng quân đã bạc bẽo quá chừng.

Sau hơn 300 năm văng vẳng tiếng than cung nữ, thiệt tình cũng chẳng biết người ta đã giải phóng được đời sống tư riêng của mình khỏi mớ kềm kẹp củathứ luân lý khắc nghiệt và giả tạo tới bực nào. Nhất là thứ quan hệ “tối mật” không thua gì bí mật quốc phòng. Có thể sau những vụ “đạp-tiêu-phòng” nhân cuộc cách mạng tháng 5-1968 ở Pháp, hay trong phong trào hippy Make-LoveNot-War cũng trong những năm 60 ở Mỹ đã làm bung thùa được phần nào mớ giây xích quấn quanh hai thân nam-nữ. Còn lại, phần liên đới riêng tư và sít sao thì quả tình khó mà biết chắc. Làm sao mà tỏ rõ thứ chuyện chẳng bao giờ được lộ rõ giữa ban ngày ban mặt.

Ngay tới ngày tháng này, đã nửa thế kỷ 21, những cung cấm coi như đã hết thời nhưng những ẩn ức từ cõi riêng cũng chưa chắc đã hết những oán khúc. Dùlặng lẽ. Dòm qua ngoảnh lại dẫu đã cởi mở hơn, tuy nhiên cởi mở tới mức nào,that is the question.

Dẫu vậy, đám con cháu Bà Trưng Bà Triệu có nên tôn nàng cung nữ bị nhục hình giữa chốn thâm cung như một thứ Jeanne d'Arc trong vòng vây của thứ tập quán cổ truyền đã có lúc kềm kẹp người ta tới hết đường cục cựa?!

Cao Vị khanh
* chữ xám : thơ trích CUNG OÁN NGÂM KHÚC