GÓC

                                              ĐƯỜNG THI

__________________________

                             TẢO THU SƠN CƯ

                              Ôn Đình Quân

Bản dịch: Mailộc, Đỗ Chiêu Đức, Phương Hà

Bản dịch MAILOC

Tảo thu sơn cư 
(Ôn Đình Quân )

Sơn cận giác hàn tảo, 
Thảo đường sương khí tình. 
Thụ điêu song hữu nhật, 
Trì mãn thuỷ vô thanh. 
Quả lạc kiến viên quá, 
Diệp can văn lộc hành. 
Tố cầm cơ lự tĩnh, 
Không bạn dạ tuyền thanh. 

-- Dịch nghĩa:  -- 

Tiết thu sớm ở trong núi 

Ở gần núi biết trời lạnh sớm 
Nhà thảo đường sương bay lúc trời tạnh 
Cây héo lá, ngoài cửa sổ có ánh mặt trời 
Ao đầy nước lặng lẻ 
Quả cây rụng thấy vượn đến 
Lá khô nghe rõ chân hươu đi 
Gảy đàn, lòng lo nghĩ đều yên 
Chỉ bạn với nước suối về đêm. 

 

--Bản dịch của Mai Lộc-- 

Thu Sớm Trong Núi 
 (1)
Trong rừng núi , đã nghe lạnh sớm , 
Mái tranh nghèo , thu chớm , mờ sương . 
Ngoài song lá úa nắng vương , 
Ao đầy vắng lạnh , khói dường như mây. 
Hoa trái rụng trên cây vượn hú 
Đạp lá vàng một lũ hươu nai . 
Gảy đàn thanh thoát lòng ai , 
Bạn cùng suối nước đêm nay riêng mình . 
(2) 
Trong núi lạnh heo may , 
Mái nghèo sương khói bay . 
Song ngoài nắng lá úa , 
Ao vắng nước tràn đầy . 
Qủa rụng , vượn đâu đến , 
Lá vàng vẳng hươu nai . 
Gảy đàn lòng tĩnh lặng , 
Suối nước bạn đêm nay . 

Đỗ Chiêu Đức tham gia với các phần sau đây :

 

1. Nguyên bàn chữ Nho của bài thơ :

 

  

 

       早秋山居        TẢO THU SƠM CƯ

      山近覺寒早,   Sơn cận giác hàn tảo,

      草堂霜氣晴。   Thảo đường sương khí tình.

      樹凋窗有日,   Thụ điêu song hữu nhật,

      池滿水無聲。   Trì mãn thuỷ vô thanh.

      果落見猿過,   Qủa lạc kiến viên quá,

      葉幹聞鹿行。   Diệp can văn lộc hành.

      素琴機慮靜,   Tố cầm cơ lự tịnh,

      空伴夜泉清。   Không bạn dạ tuyền thanh.

            溫庭筠                      Ôn Đình Quân

 

       

 

2. Chú Thích :

    - THẢO ĐƯỜNG 草堂 : ĐƯỜNG là Hall trong tiếng Anh, là cái phòng rộng lớn. Nhưng THẢO ĐƯỜNG ở đây là căn nhà cỏ, nhà tranh của những văn nhân thi sĩ ngày xưa khi ở ẩn. Gọi là Thảo Đường cho có vẻ cao nhã thanh thoát mà thôi.

    - TÌNH 晴 : là Tạnh, là Nắng ráo. Sương Khí Tình là chỉ Hơi sương đã tan.

    - THỤ ĐIÊU 樹凋 : là Cây héo. Ở đây chỉ Lá cây vàng rụng nên cành lá thưa thớt. LINH là Điêu Linh là lưa thưa héo úa. 

    - TỐ CẦM 素琴 : là Cây đàn chay. Có nghĩa Cây đàn không có trang trí thêm hoa văn gì cho đẹp cả.

 

3. Nghĩa bài thơ : 

                                THU SỚM TRONG VÙNG NÚI

 

       

 

 

 

 

 

Vì ở gần với núi non nên có cảm giác là cái lạnh của mùa thu đến sớm hơn. Trong gian nhà cỏ đã tạnh hơi sương, ta nhìn qua song cửa thấy ánh nắng đã le lói qua các cành cây lưa thưa lá úa, và một ao nước thu đầy lạnh lẽo trong veo trong yên tĩnh. Trái cây cũng vàng rụng nên thấp thoáng bóng của các con vượn thoáng qua. Bên tai lại nghe tiếng xạc xào của các con nai đạp trên lá vàng khô. Ta gãy chiếc đàn mộc mạc mà lòng lâng lâng yên tịnh, đến khi đêm xuống thì chỉ còn nghe có tiếng suối trong thanh thoát hòa lẫn với tiếng đàn mà thôi.

 

     Câu thứ tư trong bài "池滿水無聲 Trì mãn thuỷ vô thanh" làm cho ta nhớ đến Tam nguyên Yên Đỗ với ...

 

                    Ao thu lạnh lẽo nước trong veo !

 

    và... câu thứ sáu "葉幹聞鹿行 Diệp can văn lộc hành" trong bài, lại làm cho ta liên tưởng đến thi sĩ Lưu Trọng Lư với ...

 

                    Con nai vàng ngơ ngác...

                    Đạp trên lá vàng khô !

 

    Quả là một bài thơ đẹp cho cảnh mùa thu đến sớm với những người ẩn cư tại các vùng núi non xa xôi hẻo lánh : Yên tịnh, thanh thoát và cao nhã !

 

4. Diễn Nôm :

 

             SỚM THU TRONG NÚI

 

   

 

            Hắt hiu núi gần lạnh sớm,

            Nhà tranh vừa tạnh sương mù.

            Cây rụng lưa thưa song nắng.

            Nước đầy trong trẻo ao thu.

            Bóng vượn chập chờn trái rụng,

            Tiếng nai xào xạc lá khô.

            Thanh thoát tiếng đàn mộc mạc,

            lẫn trong tiếng suối như thơ.

 Lục bát :

            Hắt hiu xóm núi lạnh tràn,

            Hơi thu nhà cỏ một gian sương mờ.

            Nắng xuyên song cửa lơ thơ,

            Cây cành thưa lá ao hồ nước dâng.

            Vượn buồn trái rụng bâng khuâng,

            Xạc xào nai đạp lá rừng vàng khô.

            Đàn tranh mộc mạc lửng lơ,

            Hoà cùng tiếng suối như mơ đêm trường.

 

                                       Đỗ Chiêu Đức

Phương Hà xin góp bài phỏng dịch:

 

THU SỚM TRONG NÚI

 

Cái lạnh mùa thu đến sớm hơn

Nhà tranh tĩnh lặng vắng hơi sương

Lưa thưa lá úa trên cành nắng

Lạnh lẽo hồ trong tựa mặt gương

Thấp thoáng vượn tìm hoa quả rụng

Xạc xào nai đạp  lá vàng vương

Gẩy cây đàn mộc ngân cùng suối

Thanh thản lòng ta nhẹ lạ thường.

 

Phương Hà

______________________________________

KHÁCH CHÍ

Đỗ Phủ

                 Mùa xuân năm Thượng Nguyên thứ hai đời Đường (761), Đỗ Phủ đã năm mươi tuổi. Lúc bấy giờ ông đang định cư nơi đất Thục với một ngôi thảo đường (nhà cỏ) ở đầu các khe suối vùng ngoại ô của Thành Đô. Sau những năm lưu ly loạn lạc, đây là thời gian ông được sống an nhàn nơi thảo dã. Bài KHÁCH CHÍ được làm trong khoảng thời gian nầy.

 

    客至                           KHÁCH CHÍ

舍南舍北皆春水,   Xá nam xá bắc giai xuân thủy,

但見羣鷗日日來。   Đản kiến quần âu nhựt nhựt lai.

花徑不曾緣客掃,   Hoa kính bất tằng duyên khách tảo,

蓬門今始爲君開。   Bồng môn kim thủy vị quân khai.

盤飧市遠無兼味,   Bàn tôn thị viễn vô kiêm vị,

樽酒家貧只舊醅。   Tôn tửu gia bần chỉ cựu phôi.

肯與鄰翁相對飲,   Khẳng dữ lân ông tương đối ẩm,

隔籬呼取盡餘杯。   Cách ly hô thủ tận dư bôi.

            杜甫                                       ĐỖ PHỦ

 

* CHÚ THÍCH :

    - XÁ 舍 : là Nhà trọ, Quán trọ. Chỉ nhà cất sơ sài, thường dùng để chỉ nhà của mình ở, như TỆ XÁ 敝舍 (gọi nhà của người ta là QÚY PHỦ 貴府). 

    - ÂU 鷗 : là chim Hải âu.

    - DUYÊN 緣 : là Duyên cớ, nên có nghĩa là VÌ...

    - BÀN TÔN 盤飧 : BÀN là Mâm, TÔN là Bửa ăn thường; nên BÀN TÔN là bửa ăn xoàng, bửa ăn đạm bạc.

    - CỰU PHÔI 舊醅 : CỰU là cũ, PHÔI là Ủ (rượu cho lên men); CỰU PHÔI ở đây chỉ rượu có sẵn ở trong nhà (để dành không dám uống) chỉ đem ra đãi khách.

    - KHẲNG DỮ 肯與 : là KHẲNG là Chịu, DỮ là Cùng; KHẲNG DỮ có nghĩa : Nếu như chịu cùng ...

    - LÂN ÔNG 鄰翁 : là Ông già hàng xóm.

    - CÁCH LY 隔籬 : CÁCH ở đây có nghĩa là Sát bên, LY là Hàng rào; Nên CÁCH LY là Sát bên rào.

 

* NGHĨA BÀI THƠ :

                                KHÁCH ĐẾN

       Phía nam phía bắc của nhà tôi ở đều là những dòng sông xuân xanh biếc, chỉ có những bầy chim hải âu ngày ngày bay lượn đến. Lối mòn phủ đầy hoa rụng chưa từng được quét vì khách (Hôm nay anh đến thăm nên mới được quét đây); và cánh cửa bằng cỏ bồng nầy hôm nay mới được mở ra vì bạn đến. Trên mâm chỉ có những thức ăn đạm bạc không có thêm được món ngon nào vì chợ ở rất xa; còn rượu thì chỉ là những thứ cũ kỹ ủ để dành, nhà nghèo nên không có mua rượu mới. Nếu bạn đồng ý cùng uống vài ly với ông hàng xóm, tôi sẽ cách rào gọi một tiếng ông ta sẽ cùng uống với chúng ta những cốc rượu thừa nầy.

 

       Cảnh nước sông xuân vắng lặng yên tĩnh thanh nhàn xung quanh ngôi nhà cỏ, chỉ có các con chim âu bay đến hằng ngày. Hôm nay con đường rụng đầy hoa được quét sạch, cánh cửa bằng cỏ lâu nay vẫn khép im ỉm, lại được mở ra vì : Có bạn đến chơi nhà ! Niềm vui của người ẩn cư được bạn bè nhớ đến ghé thăm, nhưng vì cảnh ẩn dật thanh bần không có cao lương mỹ vị để tiếp đãi bạn biền, cả rưọu cũng phải uống rượu cũ ủ lâu ngày sắp hóa chua vì chợ ở xa không đi mua rượu ngon được. Câu nầy lại làm cho ta nhớ đến Tam Nguyên Yên Đỗ Nguyễn Khuyến trong bài "Bạn Đến Chơi Nhà" :

 

                      Chả bấy lâu nay bác tới nhà,

                      Trẻ thời đi vắng chợ thời xa !...

 

      Bài thơ lại được kết với một niềm vui chan chứa, vô tư nhưng rất tự nhiên bộc lộ niềm vui với ý niệm chia xẻ cùng ông hàng xóm : Nếu bạn chịu, tôi sẽ hê ông hàng xóm đến cùng nhậu chung cho vui !

 

                 肯與鄰翁相對飲,   Khẳng dữ lân ông tương đối ẩm,

                 隔籬呼取盡餘杯。   Cách ly hô thủ tận dư bôi.

    

     

DIỄN NÔM :

                     BẠN ĐẾN CHƠI NHÀ

 

            

 

             Mặt nam mặt bắc nước sông dài,

             Chỉ thấy chim âu lượn mỗi ngày.

             Nẻo vắng đầy hoa không khách quét,

             Cửa bồng luôn khép mở vì ai ...

             Chợ xa đạm bạc bày vài món,

             Rượu cũ nhà nghèo ủ mấy chai.

             Nếu chịu cùng ông hàng xóm nhậu,

             Cách rào một tiếng đến lai rai !...

Lục bát :

             Nước xuân nam bắc chảy dài,

             Chim âu bay lượn ngày ngày ven sông.

             Lối mòn hoa rụng đầy sân,

             Cửa bồng luôn khép, mở mừng bạn ta.

             Lèo tèo món nhậu chợ xa,

             Nhà nghèo rượu cũ ủ đà bao năm.

             Thích cùng ông lão đông lân.

             Cách rào một tiếng đến cùng nâng ly !

 

                                                     Đỗ Chiêu Đức