TÂM BÚT 

 

                    Huỳnh Minh Bích Nga

 

Sài Gòn__________________________________________

                                Huỳnh Minh Bích Nga là ái nữ của Niên Trưởng Đồng Môn                                                                    HUỲNH MINH BẢO. Niên Trưởng Bảo học PTG khoảng thời gian                                                        từ 1949 đến 1955 (cùng lớp với Niên Trưởng Trần Bá Xử, Cố                                                               GS-HT Trương Quang Minh…). Niên Trưởng Bảo tốt nghiệp kỹ                                                              sư Lâm Nghiệp khóa 1 Trường Nông Lâm Mục. Sau đó phục vụ trong QLVNCH.                                    Niên Trưởng Bảo tạ thế tại Sài Gòn ngày 12/3/2014, hưởng thọ 79 tuổi. Nhân chuyến về VN, Niên Trưởng Trần Bá Xử chỉ kịp dự đám tang người bạn cùng lớp của mình. Cũng qua Niên Trưởng Xử, cháu Bích Nga liên lạc với Trang Nhà. Đọc các bài viết của Bích Nga chúng tôi nhận thấy đây là những tác phẩm văn chương đáng được chia sẻ với bạn đọc.

Những trang viết của Huỳnh Minh Bích Nga xin được gọi là Những Dòng Tâm Bút. Tác giả đã tâm tình qua những  đoản văn viết về cha mình và những sinh hoạt rất đẹp của Văn Hóa thôn quê Miền Nam. Trong 1 email gởi cho Người Phụ Trách, cháu Bích Nga đã viết: “Cháu đã viết rất nhiều về cha của cháu trong hai năm qua. Khi ba cháu bắt đầu thực sự suy yếu. Cháu xem lại và khóc, đó như là những gì ghi chép chân thật nhất về cha của mình. Ông sống là chan hòa, yêu thương. Cháu gởi cho chú đọc, như một chia sẻ về ba cháu, một thiên thần thánh thiện đã về trời.”

Xin ân cần giới thiệu với đọc giả những dòng tâm bút này.

TBT

---------------------------------------------------------------

Lẩu gà miệt quê..


 

 

                                        Lẩu gà                           Món rau nỏn chuối

 

Miền quê, nhà ai cũng có đất vườn. Trừ mấy nhà nuôi gà đá ra, thì nhà nào cũng có ít con gà trống mái. Gà trống để gáy cho vui, gà mái đẻ trứng.
Mà người quê cũng ít ăn trứng gà( trứng vịt thì dịp khác viết)Để tụi nó làm ổ để cho vui, lâu lâu vắng bóng đi coi, thấy nằm ổ thì tiện tay che chắn. Rồi sau đó, có con gà mẹ dắt bầy gà con về trình diện. Mẹ con tíu tít, kêu tục tục túc túc cũng vuii.
Mà gà miền gần sông, ít còn giống mập lùn, lông vàng như ngày xưa. Giờ lai tùm lum, sắc màu đủ thứ. Con trống cũng hong còn mồng cao đỏ chót, đuôi vảnh cong, bước khoan thai oai vệ. Con mái cũng không bệ vệ, lông xù dầy.. Tụi gà thời bây giờ lông lưa thưa, lơ xơ.. Chân thì dài sọc, mồng có khi cũng hỏng có.. Lý do là chân dài, lông ít..do như vậy mới dễ chạy nước..
Miền tây, miệt gần sông. Mà giờ gần sông là đất bờ hay lở. Mưa hay dâng nước ngập, nên con gà thời .. nước đuổi giò dài( do chạy nhanh) và ít bay. Tại bởi cây bây giờ cũng ít nhánh. Nên hể nước dí nó co giò chạy rồi nhảy luôn lên chái bếp, leo tuốt lên nóc nhà..
Tía má chân dài, nên con gà con nở ra chân cũng sớm dài sọc. Dạn nước hết cỡ.
Cứ nước ròng là lội sình kiếm ăn, chỉ có hong bơi ngon lành như vịt..
Lang mang lạc đề, hihi
Ở quê, ăn gà là lành nhất.( vịt có khi nhiều người hỏng thích). Nên hể có khách là có.. cháo gà, gỏi gà. Mà nói giản dị là: Bắt con gà, làm xé phai ăn thôi..
Nên hể nhà có khách đông, có người lạ, là tụi gà xanh lè mồng, chạy trốn trối ..chết.
Năm nào, trắng đen dìa quê là lát sau có nồi.. cháo gà..
Nên có thỏ thẻ tâm sự: dạ, thôi. Dìa mà hao gà nhà quá, tội nghiệp tụi nó..
Người quê mới bảo: À, gà nuôi trong nhà, như con chó con mèo. Quen mắt mến tay mến chưng, nên hỏng có mần thịt gà trong vườn đâu.
Gà nấu thường mua ở chợ, trong nầy cứ nhắn, ngoài đó chổ bán sẽ lựa gà và mần( mầm lông mần lòng) chỉ ra lấy về nấu thôi.
Như bài trước đã viết, khách vô Bàu Bún- được đãi món bánh xèo nhưn củ hủ dừa+thịt gà.

 

 

 

 

 

 

   

                                                      Gà thả vườn quê

 

Đó là thịt nạc gà. Còn đầu cổ cảnh, lòng mề.. thì cho vô cái lẩu, nước lẩu nêm chanh chua chua. Rồi bắp chuối, rồi cái lõi chuối trắng xốp, giòn giòn mát mát.. làm rau nhún..
À quên nữa, nước lẩu là nước dừa..thêm chút ớt sừng cay nhẹ..
Ngồi ăn, nghe hai nữ bếp chính; Chị Út Mãnh, chị Mỹ Nhân thiệt thà hỏi thăm: Có quá chua hong, có cay quá hong. Tại nấu hong theo sách vở, có gì nấu đó..
Như cái rau chuối, hai chỉ phải ngồi tách tuốt trong lõi. Tại sợ ngoài dính thuốc sâu..
Rồi anh út Mãnh cũng phân bua: Trong nầy vườn nhà hỏng xài thuốc sâu, nhưng gió, mưa hay đẩy thuốc sâu bay lửng lơ, rồi thấm vô cây. Hại lắm.
Nên mần gì cũng phải kỹ, phải tính..

Bài viết: Huỳnh Minh Bích Nga

Ảnh: Duy Trần

 Tháng 4 qua                        

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tháng 4 đã trôi qua như một cái chớp mắt. Cha của tôi là người nằm trong số triệu người buồn. Nhưng có lẽ chưa bao giờ ông hối tiếc vì sự ở lại của mình. Vì ở lại, dù chịu trăm ngàn đắng cay, ông đã gặp được người chị của mình. Người chị với tấm lòng yêu nước đã từ bỏ gia đình gia nhập kháng chiến, đã ra Bắc và mất biệt tin tức. Cũng như được sống cạnh người cha già mà ông rất mực yêu thương, được chăm lo cho cha và chị đến giờ phút cuối của cuộc đời, trong cái mốc mà ai cũng phải đến: Sinh lão bệnh tử.   

Chỉ có những điều ông tiếc. Cái ngày ông ra trình diện cải tạo. Một cờ mờ ba mươi đập bàn quát ông: Anh là thành phần chạy hỏng kịp, chứ ở lại cái gì.

Học tập xong, ông đi về tìm cái bạn cờ mờ ba mươi đó: Thì ra gã đã cùng gia đình vượt biên mất tiêu....

Ông tiếc là mấy lần về Sài Gòn làm việt kìu yêu nước mắm, cái gã thúi khăn khẳn  đó đều né tránh gặp ông.

Gã sợ, nỗi sợ cùa một con chuột đen nhuộm lông để giả làm con chuột xám. Và rất sợ một gáo nước cũng làm trôi bộ lông nhuộm dối đó..

Một nhân vật khác, trước ngày ba mươi rất nhiệt tình leo lên xe jeep Mỹ, xé cờ Mỹ, đả đảo Mỹ.. vậy mà trước ngày ba mươi lai leo tàu Mỹ di tản mất tăm..

Sang Mỹ, chả biết buồn tình thế nào, lại lập ra nhóm tố cộng những người ở lại..

Rồi sau nầy, nhân vật ấy lại về Sài Gòn, mời bạn bè xưa từng bị tố ra ăn uống như để chuộc lỗi. "Ai cũng có thời vụng dại mà. Em chỉ làm thế chỉ vì không hiểu, vì nông nổi". 

Ba tôi từ chối không ra. Chỉ gởi lời cám ơn.

Người đó tìm đến nhà, trách ba nhỏ nhen. Nhưng ba tôi chỉ nói: "Tôi không ra vì muốn giữ mãi hình ảnh tốt đẹp về bạn".

 

                         Ba tôi là người ở lại.

                         Ông chỉ muốn sống ở quê hương mình, trong một đất nước                                     hòa bình, vì ông chán ghét chiến tranh. Vì không còn muốn thấy                                   con người bắn nhau, giết nhau..

                         Ông không đi theo con đường binh nghiệp, đó là vì sao ông                                         dừng lại ở mức lon đại úy.

                         Sau khi đi học tập về, ông không buồn vì thời hạn của mình chỉ có hai năm. Không đủ để đi HO...ông chỉ buồn, vì sau khi ông về, nhiều bạn bè ông đã bị chuyển đi khắp nơi...Chết nhiều hơn sống.

Ông cũng không buồn vì bị mang tiếng bảo thủ, đã không như nhiều gia đình khác: Đưa những đứa con của mình xuống tàu ra biển. Vì trẻ con khi ra đến đảo sẽ  đánh động lòng trắc ẩn của người nước ngoài, sẽ mau chóng được đi định cư...Ông đã giữ những đứa con trong vòng tay của mình, no đói có nhau. Nhưng không mất đứa con nào hết.

Con của ông, đứa đỏ, đứa xanh, đứa vàng.. Có đứa trách móc ông lý lịch làm cho chúng không đỏ, đứa xanh thì cho rằng vì ông mà nó bị sọc dưa. Nhưng cái đứa vàng, nó hiểu ông, đó là niềm an ủi của ông khi nhắm mắt.

Ông đã sống một cuộc sống như nhân cách sống của ông, trải qua bể dâu học tập, đổi tiền, đánh tư sản,.. Sống khoan hòa ung dung , dù có thể ăn khoai với muối, nhường cơm cho vợ cho con. Và cả cho những cơn điên cuồng tiếc nuối quá khứ của bà mẹ vợ luôn tâm thần hoang tưởng.

 

Ông có một lần nói: Đời ba hạnh phúc khi thấy các con ba trưởng thành. Mà trong đó không có đứa nào tham gia đánh tư sản, đấu tố cha mẹ. hay sau nầy quay sang trách cha sao không học tập cho đủ năm để cả nhà đi HO.

Cũng không bị đi kinh tế mới, đi thanh niên xung phong.

Trừ 1 đứa đi lính thời bình. Mà chính vì ‘đứa" đi lính nầy, ông từ chối làm hồ sơ HO lần 2, vì sợ đi sẽ bỏ con lại..

 

Chỉ có một lần, ông giận dữ. Đó là khi bà cách mạng nhà bên kiên quyết dành cái tường chung làm tường riêng của bà. Không cho ông đặt chậu xương rồng lên góc tường ( để trộm không  trèo vào). Ông chỉ mặt bà và nói: "Cả miền Nam chúng tôi đã không dành. Tôi thèm dành cái cột rào nầy sao".

 

Hôm qua, sinh nhật thứ 90 của ba. Con gái viết bài nầy như một lần thắp nến mừng sinh nhật của ba.

Huỳnh Minh Bích Nga 

 

 

Mùa củ Lùn

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tháng chạp âm, đang  vào mùa củ Lùn , loại củ mà phụ nữ phương Namn thích nhất trong tất cả các giống cây có củ. Xưa, người Cần Thơ phân biệt: Củ lùn trồng ở cồn, nhiều cát, củ sẽ to hơn, da đẹp nhưng không ngọt, không bột bằng củ lùn trồng đất, dù trồng ở đất củ sẽ nhỏ, da không mượt mà cho lắm.

Ngay cả bây giờ cũng vậy, người miền Tây vẫn không ưa ăn các loại củ  củ to đẹp, vì củ sẽ không ngọt ngon bằng loại củ nhỏ. Vì thường đoan chắc là loại củ to đẹp ấy là giống ngoại  và với thời buổi phân thuốc bây giờ, không biết có đúng là trồng ở cồn hay không.

Lang thang ngoại thành, hướng Bình Chánh. Thấy một xe củ Lùn đang bốc khói. Cái loại củ be bé vỏ vàng nhạt, lấm chấm sợi gai mềm. Ghé vào mua ăn và hỏi thăm: Đặc sản Cần Thơ sao lại lưu lạc ở đây. Cô bé bán hàng cười giòn:  Giờ trồng tùm lum hết rồi. Dễ trồng lắm, giống Thái. Nên có tên nghe kêu kêu là khoai lùn Thái. Nhà con có đất, giặm nhánh như khoai lang, vô phân, làm cỏ, chờ cây kết củ thì thu hoạch. Hỏng có sâu bệnh gì hết. Ăn củ nầy giòn giòn mát mát.

Tôi quê xứ Cần Thơ, ngày xưa hay về bên ngoại vì có đất vườn rộng minh mông. Ngoài đám dong ngãi, nghệ, gừng. Bà ngoại tôi còn dành chổ cho đám năn tàu, loại cây bụi cho củ, mà nghe người xưa kể rằng: Xưa người Minh di dân, họ xuống tàu mang đủ thứ theo. Rồi đến xứ Cần Thơ thì dừng lại ngụ cư, xây nhà dăm trồng cây củ. Một trong các loại đó là cây năn tàu. Gọi là năn vì luộc lên có mùi như củ năn, ăn cũng giòn sực như củ năn. Mà của người Hoa mang tới thì cứ gọi năn tàu để phân biệt với năn xứ mình.

Cần Thơ gạo trắng nước trong. Cây gì mọc cũng tốt. Năn tàu bén rể xanh tốt, sinh sôi rồi thành cây mọc hoang khắp nơi. Mà thường để nhổ luộc ăn chơi cho mát, hay nấu chè..  Không xếp vào lại cây củ quý.

Mùa củ lùn ngon nhất, theo lời ngoại tôi là mùa cuối năm, giáp tết. Tôi cũng không hiểu lý do vì sao, vì người xưa biết nhiều đều khuất bóng. Chỉ biết là khi trường học cho nghỉ tết là tôi leo xe đò về Cần Thơ. Rồi trong khi tôi ngồi trên bộ ván uống nước trà đường, thì ngoại cùng các dì, mợ xách rổ, dao ra vườn sau đào củ lùn. Rồi chừng lát sau, từng chùm củ  vàng lúc lỉu, như chùm dâu da vàng be bé đã nằm chờ rửa rồi bỏ vào nồi luộc ở ngoài sàn nước.

Tới bây giờ, người miền Tây vẫn truyền cho nhau "bí kíp" để có một nồi củ Lùn luộc ngon ngọt. Đó là sau khi cắt rể rồi rửa sạch, để ráo. Củ lùn được cho vào nồi cùng với lá dứa xanh và một ít muối bọt. Như thế khi ăn sẽ có vị đậm đà.

Với củ lùn xưa, do mọc hoang nên phần thịt xốp và cứng, không có nhiều tinh bột như củ lùn trồng sau nầy, nên ngoại tôi hay đổ nhiều nước và để lửa to. Rồi khi nước sôi lâu và đều, ngọai dùng cây trâm giắt tóc xâm thử xem củ đã chín chưa, nếu đã chín thì đổ ra rổ. Lúc đó, mùi củ Lùn hòa lẫn trong hương lá dứa bay thơm bát ngát. Chờ nguội một chút là tha hồ thưởng thức một món ăn chơi vừa mát vừa giòn.

Rồi nếu như còn nhiều nữa, các dì tôi sẽ gọt vỏ ngoài, lấy phần lõi củ trắng tinh bên trong, mang đi nấu với đậu xanh, đường cát. Rồi sau bữa trưa hay tối, tôi lại có thể ăn thêm món chè củ lùn. Cho đến bây giờ, cái cảm giác cầm một chén chè nóng ấm trên tay, dùng muỗng hớt từng miếng củ lùn xắt hột lựu trộn lẫn đậu xanh mềm, rồi cho vào miệng nhai thật chậm, để nghe răng lưỡi tận hưởng vị ngọt của đường, vị bùi của đậu xanh, và vị giòn sừn sựt của củ Lùn..

Củ lùn ăn mát, đẹp da. Tôi còn nhớ ngoại tôi nói như vậy. Mà quả thật, vào thời đó, từ ngoại tôi, đến các dì trong nhà, các chị lối xóm chung quanh. Da người nào cũng mịn màng tươi mát. Còn tính tình thì vui vẽ, mau mắn..Có thể do ăn hoài một thứ trị nóng nhiệt trong người là củ lùn chăng?.

Củ lùn hiện tại:

Cần Thơ vẫn còn là xứ chính của củ Lùn. Đi xe máy về miền Tây qua cung đường Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ.. Hai bên đường( nhất là nơi có các khu du lịch sinh thái) sẽ bắt gặp những xe đẩy hay sạp nhỏ bán củ Lùn. Cũng có khi bán chung với củ ấu, củ năng..Luộc sẵn hay để sống đều có. Càng gần về đến Cần Thơ thì bày bán càng nhiều. Củ lùn Cần Thơ là giống xưa. Ăn giòn và ít bột hơn củ Lùn giống mới( khoai lùn Thái) của vùng Tịnh Biên, An Giang.

Còn câu hỏi vì sao tháng chạp là mùa rộ của củ Lùn. Tôi chon câu giải thích của mợ tám- một người lớn tuổi nhất trong họ, còn sống ở quê, thì: Đó là mùa lúa màu gì cũng xong hết. Mọi người quay sang dọn nhà dọn vườn đón Tết. Mà dọn thì phải tém dẹp cây cỏ. Nên mấy bụi củ Lùn cũng bị nhổ dọn. Một công hai việc, vừa sạch vườn. Vừa có nồi củ ăn chơi, nấu chè. Mùa mưa củ Lùn tốt lá, mùa nắng củ lùn teo lại nhiều xơ. Nên cái mùa củ Lùn ngon nhất chính là mùa mưa vừa hết, đất vừa khô ráo. Củ lùn ngậm chất bổ từ thiên thời, địa lợi nên chùm củ cứ mập ú lại ngọt nước..

Củ lùn dễ trồng lắm. Cô bé sinh viên vùng Phong Điền khoe lên mạng những bụi củ Lùn mà cô vừa thu hoạch trong .. chậu. Như nghệ, gừng và những loài rau củ tươi sạch khác. Chỉ cần nước vừa đủ và đất tơi xốp. Cô cũng hy vọng những người trồng hoa kiểng sẽ tính tới việc đưa cây củ Lùn với bộ rể độc đáo và...ăn được nầy vào các loại cây cảnh chưng Tết..      

Ở thành phố, muốn ăn củ Lùn mùa nầy chắc không khó. Vì giao thương bây giờ nhanh và phong phú. Tôi vẫn thấy ngay đầu chợ đường Nguyễn Sơn quận Tân Phú có một chổ bày bán nồi củ lùn luộc.Bên cạnh củ năng, đậu phọng nấu, khoai lang, khoai mì hấp nước dừa..

Tra trên mạng: Củ lùn (còn có tên gọi là năn tàu), tên khoa học là Calathea allovia. Cây mọc thành bụi cao khoảng 1 mét,  lá màu xanh (giống như lá nghệ) dài khoảng 20 - 30 cm, cuống lá đứng thành bẹ bao phủ thân.

Củ lùn hình tròn, cuống dài kết thành từng chùm, vỏ mỏng màu vàng nhạt, tua tủa những rễ phụ. Ruột củ lùn màu trắng trong, phần nhân  màu trắng đục chứa nhiều tinh bột.  Củ lùn cũng có thể mài thành bột, nhưng giá trị kinh tế không cao, làm lại mắc công nên ít ai muốn làm, chỉ dành luộc ăn chơi là chính. 

 

Huỳnh Minh Bích Nga

Ảnh: Duy Trân